11.Sınıf Coğrafya Kitabı Cevapları 2011 - 2012

11.
SORU-1-
için çalışmalar yapılmaktadır.Sebeblerini tartışınız.
Ülkelerin gelişmişlik yapılarına göre ülkeler ya nüfuslarını azaltmaya çalışır yada
arttırır.Gelişmiş ülkeler genel olarak nüfus artışını arttırmaya çalışır çünkü
mevcut yapı içerisinde nüfus artışı oldukça düşüktür doğum oranları iyice
düşmüştür.Buda ülkede üreten aktif nüfus oranını azaltmış bağımlı yaşlı nüfus
oranını arttırmıştır.Nüfus dinamizmini kaybetmiş yapılan gelişme hamlelerini
destekleyecek yapıda değildir.Bu ülkeler artışı destekler…
Geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerde ise durum farklıdır bu ülkelerdeki
mevcut şartların tam olarak gelişmemesinden dolayı eğitim hizmetleri
yetersizidir.Kadının iş hayatındaki rolü sınırlıdır ve doğurganlığı
fazladır.Doğumlar fazladır buda artışı destekler bu ülkelerde mevcut ekonomik
yapıları içerisinde kendisine yetecek nüfusu oluşturmak için aile planlaması
şeklinde tedbirler alarak nüfusu azaltmaya çalışmaktadır.Aksi takdirde mevcut
nüfus sayısı sanayileşme ve şehirleşmenin önünde gittiği için işsizilik vb sorunlaır
beraberinde getirir.
SINIFLAR SAYFA 31 ETKİNLİK ÇALIŞMALARIBazı ülkelerde nüfus artış hızını azaltmak için bazılarında arttırmak
SORU-2-
ileride oluşturacağı sorunlar nelerdir.
Byle bir olay dünya için tam bir felaket olur.Mevcut kaynaklar yaşam alanları
yetersiz kalır. Dünyanın doğal yapısı çok daha fazla bozulur.Şu anki aşırı
nüfusun bize yaşattığı yan etkiler çok daha ağır şekilde etkilerin gösterir.
Dünya nüfusunun her 20 yılda 2 kat arttığını varsayalım .Bu durumun
SORU-3-
çıkardı.
Böyle bir durum dünya için çok da iyi sonuçlar doğurmaz.çünkü artış hızının
fazla ve az olduğu ülkeler ülkelerin sayılarına bakarsak genel olarak artış oranı
fazla olan ülkeler sayıca fazladır.Denge oluşması pek söz konusu olmaz.Artışın
fazla olmasıda dünyanın mevcut yaşam alanlarının daralmasına yol açardı.
Dünyada Nüfus artışı doğal seyrine bırakılsa ne gibi sonuçlar ortaya
ENDONEZYA VE FRANSA NÜFUS POLİTİKALARI
1
Endonezya’nın
mevcut ülke imkanlarının bu nüfus artışını kaldıramamasına yol açtığından
nüfus azaltıcı politika uygular.
gelişmemiş yapısı içerisinde doğum oranlarının fazla olması ve
Fransa
karşılayabilecek bir ekonomik yapıya sahiptir.Ancak gelişimin devam ettirmek
için yapması gereken yatırımları destekleyecek bir nüfus yapısı yoktur.Genç
nüfus azdır yaşlı nüfus fazladır buda ileriki dönemlerde Fransa için sıkıntıları
beraberinde getireceğinden kontrollü bir şekilde nüfusunu arttırmak ister.
11
Kitabınızda bazı ülkelerin 2006 yılına ait nüfus piramitleri verilmiştir.Bu
piramitlerden ve ön bilgilerinizden faydalanarak aşağıdaki soruları
cevaplandırınız.
SORU-1-
Piramitlerde ülke nüfusları,doğum oranları,ölüm oranları cinsiyet yapısı,nüfusun
yaş yapıları farklılık göstermektedir.
ise gelişmiş yapısıyla şu an için nüfusunun isteklerini rahatlıklaSINIFLAR SAYFA 32 -33 ETKİNLİK ÇALIŞMALARIPiramitler arasındaki farklılıklar nelerdir.?
SORU-2-
Piramitlerde özellikle Japonya nüfusu hızla azalan özellik gösteriyor .Gelişmiş bir
ülke olmasından kaynaklı olarak doğum oranların düşmesi uygulanmış nüfus
politikaları da bunda etkili olmuştur.İlk olarak nüfusu desteklemiş artış oranı %
2 ye çıkmış 1948 de azaltıcı politika uygulamış ve artış oranını %1 e
düşürmüş.1990 lara gelince artış oranı iyice azalmış arttırmaya yönelik politika
uygulasa da başarılı olamamıştır..
Piramitlerden hangisi nüfusu hızla azalan bir ülkeyi göstermektedir.
SORU-3-
Ülkelerden hangisinin nüfusu hızla artmaktadır.?
2
Endonezya ‘da hızlı nüfus artışı görülmektedir taban genişlemektedir.Doğum
oranları yüksektir .Gelişmekte olan bir ülkedir.Eğitim seviyesi yeteri düzeyde
değildir ,aile planlaması çalışmaları yetersizdir.Ayrıca ülkede sağlık
hizmetlerinin gelişme göstermesi çocuk ölümlerini de azaltarak artışa katkıda
bulunur.
SORU-4-
kentleşmenin önünde giden artışı azaltarak işsizlik sorununu çözmeyi,bağımlı
nüfus oranını azaltmayı ,eğitim sağlık hizmetlerinde kaliteyi yükseltmeyi
amaçlamaktadır.
Japonya ise arttırıcı politikalar uygulayarak yaşlanan nüfusunu doğum
oranlarını arttırarak dinamizm kazandırmayı amaçlıyor.Mevcut gelişimine
yönelik yapacağı yatırımlara için gerekli genç dinamik nüfus sağlamak istiyor…
Endonezya nüfus planlaması yoluyla ülkesinde sanayileşme ve
SAYFA 33 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Kitabınızda ki grafikte Japonya’nın 2005 yılına kadar belirlenmiş ve 211 yılına
kadar tahmini nüfusu verilmiştir.Buradan hareketle aşağıdaki soruları
cevaplandırınız.
SORU-1-
100,2 milyon…
1970 yılında Japonya nüfusu ne kadardır?
SORU-2-
düşüşün ardındaki sebebler hakkında neler söylenebilir?
Yaklaşık 2020 yıllarda düşüş eğilimi beklenmektedir.Gelişmiş ülke olmasından
dolayı doğum oranları düşük ,kadının iş hayatındaki rolü fazla eğitim seviyesi
yüksektir.Gelişmiş ülke olmasının getirdiği sosyal yapı bunu destekler.
Hangi yıldan itibaren nüfus artış hızında düşüş tahmin edilmektedir.Bu
SORU-3-
yorumlayınız.
1920 yılından itibaren hızlı bir nüfus artışı mevcut ancak 1940 -1950 arası dönem
2. dünya savaşını nedeniyle azalma göstermiş.1980 li yıllara kadar kısmen artış
devam ediyor ancak sonrasındaki artış önceki dönemlere oranla azalma
gösteriyor.
1920 yılından günümüze kadar olan zaman aralığını nüfus değişimini
LİSE 3. SINIFLAR SAYFA 34-35- ETKİNLİK ÇALIŞMALARI
Aşağıdaki tabloda Japonya’nın yıllara göre yaş gurupları dağılımı
verilmiştir.Buradan hareketle Japonya’nın ileride ne gibi sorunlar
yaşayabileceğini nedenleriyle birlikte söyleyiniz.
Yıllar
Yaş gurupları
Yıllık Ortalama artış oranı(%)
3
Toplam nüfus (milyon)
0-14 (Milyon)
15-64 (Milyon)
65+
1960
28,4
61,5
5,3
1,1
94
1985
25,9
82,3
12,4
0,61
120,7
2003
18,0
85,4
23,5
0,04
127,2
Tablo incelendiğinde Japonya’nın nüfus artış oranının azaldığı
görülmektedir.Doğum oranlarının azalmasıyla paralel olarak genç nüfus
oranında düşme yaşlı bağımlı nüfus oranında artma gözlenmektedir.İleriki
dönemlerde yapılan yatırımları desteklemek amaçlı genç ve dinamik nüfusun
azalması Japonya için sıkıntı oluşturacak yine bağımlı yaşlı nüfusun artması da
Japon ekonomisini olumsuz etkileyecektir.Nüfus artışının giderek düşmesi ileriki
dönemde Japon nüfusunun azalmasına sebeb olacak nüfus kendini
yenileyemeyecek ve dinamizmini kaybedecektir.
11.SINIF SAYFA 35 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Kitabınızda 1950 den 1999 a kadar Fransa’nın nüfusu kaydedilen gelişmeler
verilmiştir.Buradan hareketle aşağıdaki soruları cevaplayınız.
SORU-1-
En fazla artış dönemi 1960-1969 yılları arasındaki dönemdir.Tablo
incelendiğinde bu dönemde doğal artışla beraber göç dalgası etkilidir.
Fransa’nın nüfusu hangi dönemlerde en fazla artış göstermişitr.
SORU-2-
Fransa ve çeşitli Avrupa ülkeleri 2. dünya savaşından sonra ortaya çıkan iş gücü
eksikliğini gidermek için 1960 dan yaklaşık 1970 li yıllara kadar ülkelerine işçi
göçü almıştır.Bu dönemde gerek işçi göçü gerekse bu göçle beraber ülke nüfus
yapısının değişmesi doğurganlığı etkilemiş ve doğal nüfus artışı göçle beraber ön
plana çıkmıştır.
Nüfusun değişmesinde göçlerin etkisi nasıl olmuştur.
11.SINIF SAYFA 38 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
4
Kitabınızdaki haritadan grafikten ve ön bilgilerinizden yararlanarak aşağıdaki
soruları cevaplandırınız.
SORU-1-
Biraz eskiye gidersek 1848 sanayi sanayi inkilabı ile başlangıç
gösteriyor.Sonrasında ise 1950-1960 dan sonra ağırlık kazanıyor.
Haritaya bakıldığında özellikle yeşil noktaların ağırlık kazandığı
görülmektedir.Buda bize şehirleşmenin beraberinde nüfus artışını da
getirdiğinden 10 milyon üstü şehirlerde artış görülmektedir.Yaklaşık olarak 1990
sonrası 2000 li yıllarda şehirleşme hız kazanmıştır.
Şehirleşme en hızlı hangi dönemde gerçekleşmiştir?
SORU-2-
Coğrafi konum özellikleri,ulaşım,sanayi faaliyetlerinin gelişme göstermesi bu
süreci hızlandırmıştır.
Şehirlerin hızlı gelişmesinde hangi faktörler etkili olmuştur.”
SORU-3-
Şehirleşmeye bağlı sanayi devrimiyle başlayan süreç 1950-1960 lı yıllar
sonrasında 2000 li yıllarda gelişimini devam ettirmektedir.Bu süreç 2030 lu
yıllarda da mevcut teknolojik ve bilimsel gelişmeler hızlı şehirleşme,şehirlerdeki
yaşam standartlarının çekiciliği ile başlayan göç hareketi ve nüfus artışı bu
yıllarda da artış göstererek devam edecektir.
2030 yılında şehirlerin nüfus gelişimi hakkında neler söyleyebilirsiniz.?
SORU-4-
Asya da yoğunluk kazanmasının sebebi nedir.
Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yasama koşulları taşıyan ılıman
iklim kuşağında toplanmıştır.
Güney Doğu Asya Muson Asyası: Asya kıtasının güney ve güneydoğusundaki
ülkeleri kapsayan bu bölgede, bol yağışlı iklim nedeniyle pirinç ve çay tarımı
önem taşır. Dünya’nın en kalabalık ülkeleri olan Çin Halk Cumhuriyeti ve
Hindistan bu bölgede bulunmaktadır. ( tarım) Japonya: Sanayileşmenin ve
kısmen madenciliğin etkisiyle sık nüfuslanmıştır.Önemli bir Pazar alanı
oluşturur.
Haritada nüfusu 10 milyonu aşan şehirlerin ağırlıklı olarak güneydoğu
11.SINIFLAR SAYFA 46 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Etkinlik-1
SORU-1-
olarak
işaretleyiniz.
New York-Küresel etki gösterir.
Londra-Küresel etki gösterir
Kudüs-Küresel etki gösterir
Amsterdam-Küresel etki gösterir
Kütahya-Yerel etki gösterir
Yeni Delhi-Bölgesel etki gösterir
Milano-Küresel etki gösterir
Nairobi-Bölgesel etki gösterir
Hong Kong-Küresel etki gösterir
Aşağıdaki dünya haritası üzerinde verilen şehirleri sembollere uygun
5
SORU-2-
İşaretlediğiniz şehirlerin etkilerinin neler olduğunu sınıfta tartışınız.
New York
merkezidir ve liman şehri olup dünyanın en kalabalık şehirlerinden biridir.
dünya finas merkezi özelliği gösterir beraberinde ekonomi ve ticaretin
Londra
en kalabalık şehirlerinden biridir.
ekonomi ve ticaretin bir diğer merkezidir ve liman şehri olup dünyanın
Amsterdam,
ticaretin bir başka küresel merkezidir. Ayrıca siyasi platformda birçok uluslar
arası kuruluşun
merkezidir.
Hollanda’nın başkenti olmasının yanında önemli bir liman şehri ve
Milano
fonksiyonlar ve ekonomik fonksiyonlardan ticaret ön plandadır.
İtalya’’nın sanayi ve ticaret başkentidir.beraberinde kültürel
Kütahya’
yereldir.
da sanayi, tarım ve ticaret gelişmiştir ve etki alanı
Kudüs
3 din için de kutsal olan bir merkezdir.
Nairobi,
Kenya’nın başkentidir.
Yeni Delhi
, Hindistan’ın başkentidir.Bölgenin ekonomi ve yerleşme merkezidir.
Hong Kong
konumundadır.
, Asya-Pasifik bölgesindeki önemli finans, ticaret ve ulaşım merkezi
Etkinlik-2
SORU-1-
etkin
fonksiyonu verilmiştir.
Siz de diğer şehirlerin bulunduğu ülkeyi, etki alanını ve fonksiyonunu tespit
ediniz (Bazı şehirler birden fazla fonksiyonu ile ön plana çıkabilir).
Aşağıdaki tabloda Hamburg şehrinin bulunduğu ülke, etki alanı ve
Şehirler
Ülkeler
Etki alanları
Fonksiyon
Yerel
Bölgesel
Küresel
İstanbul
Türkiye
Küresel
Ekonomi ,din ,liman
Londra
İngiltere
Küresel
6
Ekonomi,siyasi,kültürel
Roma
İtalya
Küresel
Din,ekonomi,siyasi,Kültürel
Moskova
Rusya
Küresel
Siyasi,Enerji,Ekonomi
Kudüs
İsrail
Küresel
Din
Hamburg
Almanya
Küresel
Liman
Los Angeles
ABD
Küresell
Kültürel
Mexico City
mexico
Bölgesel
Siyasi ,Ekonomi,
Kahire
Mısır
Bölgesel
Siyasi,Kültürel
Jakarta
Endonezya
Yerel
Siyasi,Ekonomik Liman
Bakü
Azerbeycan
Yerel
Siyasi,sanayi
Delhi
Hindistan
Bölgesel
Siyasi Ekonomi
Yoruma açık bir tablo ufak tefek farklılıklar olabilir…
SORU-2-
yorumlayınız.
Şehirlerin farklı fonksiyonlar kazanmasında etkili olan faktörleri
Şehirlerin farklı fonksiyonlar kazanmasında
nüfusu,ekonomik,siyasi,kültürel ve dini özellikleri etkili olmuştur.
İstanbul’un İstanbul boğazında bulunması,Türkiye’nin en önemli limanı
şehrin coğrafi konumu,
7
olması,Hristiyan’lar için kutsal yerlerin bulunması,
Londra’nın başkent olması,küresel finans merkezlerinden biri olması,Tarihi
eserlerin bulunması ve sanatsal faaliyetlerin gelişmiş olması,
Roma’nın başkent olması, Vatikan’ın Roma’da yer alması,ticaretin gelişmiş
olması, Tarihi eserlerin bulunması ve sanatsal faaliyetlerin gelişmiş olması,
Moskova’nın Dünya’nın büyük devlerinden biri olan Rusya ve B.D.T’nin
merkezi olması,
Kudüs’ün 3 din için de kutsal olan bir merkez olması,
Hamburg’un Almanya ve Avrupa’nın en önemli limanlarından biri olması,
Los Angeles’in Amerikan sinemasının merkezi olması,
Mexico City’nin Meksika’nın başkenti olması,
Kahire’nin Mısır’ın başkenti olması,
Jakarta’nın Endonezya’nın başkenti olması,önemli bir ticaret ve liman şehri
olması,
Bakü’nün Azerbaycan’ın Başkenti olması ve mevcut enerji kaynakları ,
Delhi’nin Hindistan’ın başkenti ve ekonomik merkez olması.
11.SINIFLAR SAYFA 47 ÖLÇME DEĞERLENDİRME SORULARI
Aşağıdaki soruları cevaplandırınız.
SORU-1-
Nüfusu önceleri bir güç olarak görmektelerdi.1953 yılında nüfusu 583 milyon
olduğunu gördü. Nüfus artış hızı planlanandan daha yüksek çıktığı için resmen
ilan edilmeyen tek çocuk siyaseti izlenmeye başlanmıştır.Çin’de bu politika
şehirlerde sıkı sıkıya uygulanmış ve kırsal kesimde iki kız çocuğa izin verilmiştir.
Çin'de kırsal kesimde yaşayıp tek erkek çocuğu veya iki kız çocuğu olan ailelere
anne, baba 60 yaşını geçtiklerin de yılda 75 dolara denk gelecek bir maaş
bağlanmaktadır.Çin nüfus artış hızını azaltıcı yönde politika uygulamaktadır.
Çin'de nasıl bir nüfus politikası uygulanmaktadır?
SORU-2-
Doğumlar,Ölümler(Savaşlar,salgın hastalıklar,doğal afetler),Göçler,Sınırların
değişmesi
Nüfus değişiminde rol oynayan faktörler nelerdir?
SORU-3-
Genç nüfus bir ülke için avantajdır ancak ülkenin ekonomik yapısı bu nüfusu
kaldırabilecek yapıda ise.Ülkenin öz kaynakları ülke nüfusunun ihtiyaçlarına
cevap verebiliyorsa genç nüfus yatırımları destekleyen üretken rekabeti arttıran
Bir ülkede genç nüfusun artması sizce avantaj mıdır? Açıklayınız.
8
bir rol oynar.Aksi takdirde bir ülke için çeşitli ekonomik ve sosyal sorunlara yol
açar.
SORU-4-
nelerdir?
Roma; Siyasi ,dini ve kültürel anlamda çok gelişen bir kenttir. Roma, dünya
tarihindeki belirleyici rolünü asırlar boyu sürdürdüğünden olsa gerek
"Dünyanın başkenti" unvanına layık görülmüştür. Roma İmparatorluğu'nun
başkenti idi.Bundan dolayı yalnızca imparatorluğun sınırları içerisinde kalan
yerleri değil dünyanın büyük kesimini siyasi ve dinî olarak etkisi altına almıştır.
1870' te Birleşik İtalya'nın başkenti olmuştur.Siyasi, dinî ve kültürel odak
noktası olarak çok hızlı bir büyüme sürecine girmiştir.Roma, Katoliklerin dinî
merkezi olan Vatikan'ı içine aldığından çift başkent rolüne de sahiptir. Vatikan
bağımsız bir bütünlük hâlinde işlev görmektedir ve küresel etkisi İtalya'dan çok
daha büyüktür.
Roma şehrine tarihsel süreç içinde önem kazandıran özellikler
SORU-5-
Nüfus politikalarının olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir?
v
Olumlu Sonuçları
v
Kişi başına düşen gelirin artması
v
Eğitim ve sağlık hizmetlerinin gelişmesi
v
İşsizliğin azalması
v
Köyden kente göçün azalması
v
Sosyal sorunların azalması
v
Tasarrufların artması
v
Tüketimin azalması
v
Devletin giderlerinin azalması
v
Olumsuz Sonuçları
Ülke kalkınmasına daha fazla kaynak ayrılabilmesi
v
Cinsiyet dengesizliği
v
Yaşlı nüfus oranının artması(Bağımlı nüfus oranının artması)
v
Genç ve eğitilebilir nüfus oranının azalması
v
Aktif(çalışan ve çalışabilecek) nüfus oranının azalması
v
Ülkenin savunma gücünün azalması
v
Sosyal güvenlik sisteminde sorunları ortaya çıkması
SORU-6-
özellikleri etkili
olmuştur?
New York'un caddelerinden biri olan Wall Street, dünyanın bir numaralı finans
merkezi olması, dünyanın en kalabalık yerleşim bölgelerinden biri olması, ticaret
ve sanayinin olduğu kadar eğitim ve kültür faaliyetlerinin de yoğunlaştığı bir
yerleşim merkezi olmasıdır.
ABD'nin eski başkenti olması, ABD'nin ve dünyanın önemli şirketlerinin
merkezleri, sivil toplum örgütleri, ulusal ve uluslararası etkili medya kuruluşları
burada toplanması,
New York şehrinin dünya çapında öneme sahip olmasında hangi
9
SORU-7-
yansımalarını
belirleyiniz.
Çalışan nüfus azalır, bağımlı nüfus artar, sosyal güvenlik sistemi çökme
noktasına gelir,devletin vergi gelirleri azalır, Tasarruflar azalır,Kişi başına düşen
gelir azalır,Eğitim ve sağlık hizmetleri yetmez,Sosyal sorunlar artar,Üretim
azalır, Devletin giderleri artar,Ülke kalkınmasına daha az kaynak
ayrılabilir,Dengesiz beslenme sorunu ortaya çıkar,İç ve dış göçler artar.
Bir ülkede çalışma çağı dışındaki nüfusun artmasının olumsuz
SORU-8-
neden
olur?
Tasarruflar azalır,Kişi başına düşen gelir azalır,üretimin azalması, devletin
yatırım giderlerinin artmasına yol açar.Ülke nüfusu dinamik yapısını kaybeder
buda yatırımlar için olumsuz sonuçlar doğurur.
Yaşlı nüfus oranının artması(Bağımlı nüfus oranının artması), Genç ve
eğitilebilir nüfus oranının azalması,Aktif(çalışan ve çalışabilecek) nüfus oranının
azalması, Ülkenin savunma gücünün azalması,Sosyal güvenlik sisteminde
sorunların ortaya çıkması, devletin vergi gelirleri azalır,
Bir ülkede nüfus artış hızının sürekli azalması hangi olumsuzluklara
SORU-9-
özellikler
etkili olmuştur?
Özellikle Kuzey Yarımkürede ve Orta Kuşakta (300-600)
kurulmuştur.Sanayi,ticaret
ve ulaşımın geliştiği alanlarda büyük şehirler kurulmuştur.Sanayi Devriminden
sonraki dönemlerde sanayileşen yerlerde çok büyük şehirler ortaya
çıkmıştır.Özellikle ticaret,sanayi,liman ve siyasi fonksiyonlar etkili olmuştur.
Dünyanın en büyük şehirleri nerelerde kurulmuştur? Bunda hangi
SORU-10-
nüfus,
demografik şişme kavramalarını açıklayınız.
Ölüm oranı, nüfus patlaması, nüfus planlaması, nüfus politikası, aktif
Ölüm Oranı:
ölümlerin sayısının oranıdır.
Genel olarak, genelde yıllık hesaplanan, her 1000 kişi başına
Nüfus Patlaması:
şehrin özelliklerinden dolayı yoğun göçlerle nüfusun büyük hızla çoğalmasıdır.
Bir ülkede ölüm oranlarının düşmesi, doğumların artması ve
Nüfus Planlaması:
oldukları nüfusu kontrol altında tutmaya yönelik politikalara denir.
Ülke öz kaynakları doğrultusunda ülkelerin uygulamış
Nüfus Politikası:
niteliklerini arttırmak için devletler tarafından yapılan çalışmaların tümüne
nüfus politikası denir.
Nüfus artış hızını azaltmak ya da arttırmak veya nüfusun
10
Aktif nüfus:
denilmektedir.Çalışanlar ve iş arayanlar bu nüfus içinde yer alır.
15- 64 yaş arasındaki nüfusa çalışma çağındaki nüfus
Demografik Şişme:
gerçekleştirmeden, aşırı nüfuslanarak büyümesidir.Şanlı Urfa ve Diyarbakır’ın
terör nedeniyle göç edenlerce nüfusunun artması
Kentlerin sanayi, ekonomik, kültürel özelliklerini
SORU-11-
nüfus
artışı istenen düzeyde değildir. Bunun nedenlerini açıklayınız.
Japonya’nın gelişmiş bir ülke olmasıdır.Gelişmiş ülkelerde doğum oranları ve
nüfus artış hızı düşüktür.doğum oranlarının düşük olmasının nedenleri:
sanayileşme ve
kentleşme,kadının çalışma hayatındaki yerini alması,eğitim düzeyinin
artması,refah düzeyinin artması,doğum kontrolü ve evliliklerin geç yaşlarda
yapılmasıdır.
Japonya'da nüfus artışını teşvik eden nüfus politikaları uygulansa da
SORU-12-
arasındaki nüfus
değişimi gösterilmiştir.Bu değişimin gerçekleşmesi için Japonya nasıl bir nüfus
politikası uygulamış olabilir?
Özellikle 1950 yılından sonra nüfus artış hızını azaltıcı bir politika
uygulamıştır.1980 -1990 yılına kadar
Aşağıdaki piramitte Japonya'nın 1955- 2015(tahminî)yılları
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun ifadelerle doldurunuz.
SORU-1-
eğitimdir.
Şehirsel fonksiyonlar sanayi, ulaşım ,ticaret, ,liman, kültür, turizm ve
SORU-2-
Nüfusu ve etki alanlarının genişliğidir.
Şehir sınıflandırılmalarında etkili olan faktörler fonksiyonel özellikleri
SORU-3-
çaptadır.
Bir şehir çok büyük alanları etkisi altına alıyorsa etki alanı küresel
SORU-4-
fonksiyonu Önemli bir liman özelliği göstermesidir.
Amsterdam'ın etki alanının küresel çapta olmasını sağlayan
SORU-5-
iken,Roma,Mekke,Londra gibi şehirlerin etki alanları küresel çaptadır.
Nairobi,Bakü,Diyarbakır şehirleri bölgesel çapta etki alanına sahip
SORU-6-
olması, ticari, siyasi ve ekonomik fonksiyonel özellikleri etkili olmuştur.
New York'un küresel çapta etki alanı oluşturmasında Finans merkezi
SORU-7-
nüfusu ve fonksiyonel özellikleri etkilidir.
Bir şehrin bölgesel veya küresel etkiye sahip olmasında o şehrin
11
Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplandırınız.
SORU-1-
sınıflandırması içinde yer almaz?
A)Tarım B)Liman C)ulaşım D)Maden
SORU-2-
Aşağıdaki şehirlerden hangisi iktisadi fonksiyonlarına göre şehirlerE)AskerîAşağıdaki şehirlerden hangisinin küresel etkisi en azdır?
A)Şam
B)Tokyo C)Paris D)Londra E)New York
SORU-3-
etkiye
sahiptir?
Aşağıdaki şehirlerden hangisi liman fonksiyonu sayesinde küresel bir
A)Marsilya
B)Zürih C)Milano D)Moskova E)Mekke
SORU-4-
A)Amsterdam B)Marsilya C)İstanbul D)İskenderiye
SORU-5-
nüfusunu artırıcı politika izlemesi daha uygundur?
Aşağıdaki şehirlerden hangisi liman şehri değildir?E)VarşovaNüfus özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki ülkelerin hangisinin
A)Almanya
B)Çin C)Hindistan D)Türkiye E)Endonezya
SORU-6-
sahiptir?
A)Manila
Aşağıdaki şehirlerden hangisi etkileri bakımından küresel bir güceB)Mekke C)La Paz D)Lizbon E)Mogadişu
SORU-7-
genişletmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır?
Herhangi bir yerleşmenin merkez hâline gelmesi ve etki alanını
A)Tarım
B)Ulaşım C)Ticaret D)Nüfus E)Endüstri
SORU-8-
özelliklerinden hangisi daha etkilidir?
A)Ulaşım
New York'un bir dünya şehri olmasında aşağıdaki fonksiyonelB)Ticaret C)Tarım D)Maden E)Sanayi
SORU-9-
yatırımlar artmakta, buna bağlı olarak kalkınma hızı yavaşlamaktadır.
Buna göre aşağıdaki ülkelerin hangisinde kalkınma süresinin en uzun olması
beklenir?
A)Bulgaristan B)Fransa C)Finlandiya
Nüfus artış hızının fazla olduğu ülkelerde genç nüfusa yapılanD)Afganistan E)Kanada
SORU-10-
hangisinin meydana gelmesi beklenemez?
A)İşsizlik oranının azalması
Bir ülkede nüfus artış hızının azalması sonucunda aşağıdakilerden
B)İç ve dış göçlerin artması
C)Kalkınma hızının artması
D)Genç nüfus oranının azalması
E)Doğal kaynakların tüketiminin azalması
12
SORU-11-
değildir?
A)Kadınların çalışma hayatına daha fazla girmesi
B)Aile planlaması
C)Savaşların artması
D)Bebek ölüm oranlarının artması
Aşağıdakilerden hangisi nüfus artış hızını azaltan faktörlerden biri
E)Sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması
SORU-12-
daha etkili ve kalıcıdır?
Nüfus artış hızının düşürülmesi için aşağıdaki önlemlerden hangisi
A)Az çocuklu ailelere vergi muafiyeti
B)Çok sayıda hastane ve okul yapılması
C)Doğum kontrolünün yaygınlaştırılması
D)Küçük yaşta evliliklerin teşvik edilmesi
E)İç göçlerin teşvik edilmesi
SORU-13-
A)Marsilya B)Amsterdam C)İstanbul D)Rotterdam
SORU-14-
oluşturmaz?
A)Hindistan
Aşağıdaki şehirlerden hangisinin etki alanı farklı bir nedene bağlıdır?E)ParisNüfus artış hızının artması aşağıdaki ülkelerden hangisinde bir sorunB)Fransa C)Pakistan D)Mısır E)Çin
11. SINIF SAYFA 50 ETKİNLİK ÇALIŞMALARI
sağlanmasıdır.
Mal ve hizmetlerin
ÜRETİM
Mal ve hizmetlerin tüketiciye ulaşmasıdır.
DAĞITIM
Mal ve hizmetlerin kullanımıdır.
TÜKETİM
Kitabınızdaki kavram haritasını inceleyerek doğal unsurların üretim
,tüketim,dağıtım faaliyetleri üzerine etkisinin nasıl olduğunu
değerlendiriniz.
Üretim tüketim dağıtım etkinlikleri birçok faktörden etkilenir.Bunlar
sanayi tesisi için yer seçimi,su , iklim ve yer şekilleridir.
Ham maddenin bozulabilir olduğu yerlerde tesisler genellikle ham
madde kaynağına yakındır veya kolay ulaşabilecek bir yerdedir.
Örneğin, konserve tesisleri çoğu kez meyve ve sebze yetiştirilen
bölgelerde
kurulur.Üretim etkisi
Bazı ham maddelerin işlenmesi sırasında büyük oranda suya ihtiyaç vardır.
Kâğıt ve demir-çelik sanayisi ile termik ve nükleer santraller gibi
13
tesislerde de su büyük önem taşır. (üretime etkisi)
Su büyük önem taşır bu noktada suyun varlığı miktarı yada yokluğu kurulacak tesis üzerinde
etki oluşturarak üretim ve beraberinde üretilecek ürünün dağıtım ve tüketimine etkide bulunur.
İklim, bazı sanayi kollarının yer seçiminde dolaylı etkiye sahiptir. Ham
madde olarak tarımsal ürünlerin kullanıldığı tesisler, iklim koşullarının bu
maddeleri etkilemesi nedeniyle dolaylı yoldan etkilenir. Bazı tesisler üzerinde
ise doğrudan etkiye sahiptir. Uçak sanayi üzerine etkisi doğrudandır.
Gemi tezgâhları da iklimden doğrudan etkilenir. Şiddetli soğuklarda gemi inşa
faaliyetlerinin durması, yazın sıcakta demir-çelik aksamının ısınması çalışma
koşullarını güçleştirir. (üretime etkisi)
İklim koşulları çalışanlar üzerinde de etkilidir. Şiddetli sıcaklar, verimi
düşürürken şiddetli soğuklar ısıtma sorunu nedeniyle maliyeti arttırır.
Yer şekilleri, ulaşımı etkilediği için dolaylı olarak üretim, dağıtım ve
tüketim faaliyetlerini de etkiler. Ham maddenin gerek işleneceği tesise
götürülmesi gerekse mamul ürünün tüketiciye sunulabilmesi ulaşımla
bağlantılıdır. Kara yolları ve demir yolları güzergâhları yer şekillerinden
etkilenir.
Enerji hatlarının güzergâhları dikkatli seçilmeli veya bu hatlar yer altına
gömülmelidir. Bu da yer şekilleri ve iklimle ilgilidir. Hidroelektrik enerji
için uygun yer şekilleri ve su potansiyeli gerekmektedir.
Yer şekilleri, iklim ve su kaynakları, bitki örtüsünün gelişmesinde etkili
olur.
Bitki örtüsü tarımsal hammadde kaynaklarının ortaya çıkması üzerinde etkili
olarak üretimi etkiler.
İklim şartları dağıtımı da etkiler. Kar yağışları, don olayları gibi iklim
olayları dağıtımında aksamasına neden olur.
Yer şekilleri ise ulaşımı etkilediği için dolaylı olarak üretim ,dağıtım ve tüketim faaliyetlerini
etkilemiş olur.Uygun ulaşım koşulları hem üretilen ürünün rahatça mevcut pazarlara
taşınmasına sebeb olarak maliyeti düşürür tüketimi destekler.
Sonuç olarak mevcut sanayi kollarının gerek yer seçimi gerekse üretim miktarı
bunun pazarlara taşınması ve tüketilmesinde iklim,su,yer şekilleri doğrudan
yada dolaylı etkide bulunur.Dönem dönem üretimi destekleyici özellik
gösterebilir dönem dönem şartları zorlaştırabilir…Unutulmamalıdır ki üretim
,dağıtım ve tüketim bozulmaz bir halkadır.Tüketimdeki artış direk üretimi
etkiler bu iki etkenin oluşmasında dağıtım koşullarıda önemli rol oynar
ürettiğinizi dağıtamazsanız tüketim miktarı azalır talep gelmediği içinde üretim
düşer.
11.SINIFLAR SAYFA 78 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
14
Kitabınızdaki resimde küçük menderes ovasının bir kısmının resmi
verilmiştir.
SORU-1-Araziler hangi amaçla kullanılmıştır ve bunun üzerinde yer
şekilleri nasıl etkili olmuştur.
Resimlere bakıldığında genel bilgilerimizden de faydalanarak bölgenin horst ve graben
alanlarından oluştuğunu söyleyebiliriz.Bu bölge özellikle tarımsal faaliyetlerin yoğunluk
kazandığı toprak ve iklim özelliklerine sahiptir.Genel olarak tarımsal faaliyetlerin ön plana
çıktığı beraberinde tarıma dayalı yer yer sanayi tesislerinin bulunduğu yerleşmeler
gözlenmektedir.Yamaçlara doğru yerleşmeler görülmekle birlikte yayılım verimli tarım
arazilerine doğrudur.Yer şekilleri bunda önemli bir etkendir.Horst alanlar yükselti ve engebe
şartlarından dolayı yerleşmeleri horstlar arasında kalan bölgelere yönlendirmiştir.
SORU-2-Arazilerin gelecekteki muhtemel kullanımı ile ilgili senaryolar
oluşturunuz.
Arazilerin gelecekte kullanımı ile ilgili olarak hızlı nüfus artışı ve insanların
barınma ihtiyaçları için konut yapımı ve diğer ihtiyaçları için üretim tesislerinin
kurulması gelecekte mevcut tarımsal alanların iyice daralmasına yol
açacaktır.İnsanlar bir noktadan sonra tarımsal faaliyetlerin önemini kavradığı
noktada yerleşmeler yamaç bölgelere kullanım alanı olarak ölü noktalara
kayabilir tarımsal alanlar korunmaya çalışılabilir.
11.SINIF SAYFA 79-80-81 ETKİNLİK ÇALIŞMALARI
Sektörlerin ülke ekonomisi içerisindeki oranı gelişmişlik düzeyi
hakkında bilgi verir.Geri kalmış ülkelerde tarım sektörü ülke ekonomisi
içinde önemli bir yer tutarken hizmet ve sanayi geri plandadır.Gelişmiş
ülkelerde ise durum tersidir.
Kitabınızdaki grafiklerden ve bilgilerden faydalanarak Türkiye’nin
gelişmişlik düzeyini tartışınız.
SEKTÖRLER…
%65,5 HİZMET
15
%24,4 TARIM
%10,1 SANAYİ
Burada belirtilen değerler sektörlerin ekonomiye katkılarıdır.Her ne
kadar tarım sektörünün ekonomiye katkısı az gibi gözükse de tarımda
çalışan kişi sayısı çok tur.Sanayi sektöründe çalışan kişi sayısı ise
azdır.Buradaki dağılım ülkemizin tarım toplumundan kurtulup sanayi ve
hizmet sektörüne geçiş sürecinin yansıtıldığı yani gelişmekte olan bir
ülke yapısı olduğunu göstermektedir.
SAYFA 80 ETKİNLİK PANO ÇALIŞMASI /1
Aşağıdaki tabloda Türkiye’nin coğrafi konumu ile ilgili bazı faktörler ve bu
faktörlerden bir tanesinin ekonomiye katkısı açıklanmıştır. Siz de diğer
faktörlerin etkisini tablodaki boşluklara yazınız.
Coğrafi konum özellikleri Ekonomiye katkısı
Üç tarafının denizlerle çevrili olması ve boğazlara sahip olması:
denizlerle çevrili olmasından dolayı hinterlandı çok iyi limanlara sahiptir.Bu
özelliği uluslar arası ticaret faaliyetlerinde ülkemize ciddi avantajlar
sağlar.Karadeniz’e komşu ülkeler ile diğer ülkeler arasındaki deniz ticareti
boğazlar yoluyla yapılır ve böylece ülkemize stratejik önem kazandırır.Turizm
yoluyla çeşitli gelirler elde edilir.
Ülkemiz üç tarafı
Önemli/stratejik enerji ve yer altı kaynaklarına sahip olması ve bu kaynaklar
bakımından zengin ülkelere komşu olması:
son derece önemli stratejik bir noktadadır.Sanayi için gerekli olan hammadde ve
enerji kaynaklarına kolayca erişilebilir.Komşu ülkelerin sahip olduğu petrol ve
doğalgazın dünya pazarlarına ulaştırılmasında ülkemiz önemli bir yere sahiptir.
Enerji kaynakları aktarımı açısından
Farklı mevsimlerin yaşanması:
sağlar.Buna bağlı olarak Ege ve Akdeniz kıyılarında plaj turizmi gelişirken
yükseltinin kış sporları için uygun olduğu dağlarda ise kayak turizmi
gelişir.Turizm açısından çeşitlilik sunması ülkemiz için ciddi bir avantajdır.
Turizm faaliyetleri için önemli avantajlar
Asya, Avrupa ve Afrika Kıtalarının birbirine en fazla yaklaştığı yerde
olması:
ekonomik gerekse kültürel açıdan ülkemize katkılar sağlar. Bu durum ülkemize
stratejik açıdan önem kazandırır.Bu kıtalar arasındaki ulaşım bağlantısını
ülkemiz kurar.
Kıtalar arası ulaşım bağlantılarının ülkemizden sağlanması gerek
Doğu ve Batı medeniyetlerinin buluşma noktasında yer alması:
turizmi faaliyetleri açısından avantaj sağlar.Sahip olduğu bu özellik ülkemizde
Ülkemize kültür
16
turizm açısından zenginlik sağlar.Kültürel kaynaşmaya yardımcı olur. Ülkemizde
hem doğu hem de batı medeniyetlerine ait tarihi eserleri görebilmek
mümkündür.
Bulunduğu bölgeye göre zengin su kaynaklarına sahip olması:
önemli kaynaklarından biri su olacaktır.Enerji kaynağı olarak ülkemiz
hidroelektrik enerji potansiyeli bakımından Avrupa’da 3. sıradadır.
AyrıcaOrtadoğu’nun can damarı olan Fırat ve Dicle kaynaklarını ülkemizden
alır ve bu durum ülkemizin stratejik önemini arttırmaktadır.Tarımsal faaliyetler
üzerinde etkili olur.
Geleceğin en
11.SINIF SAYFA 80 ETKİNLİK ÇALIŞMASI /2
Türkiye’nin 26 - 45 doğu boylamları ile 20 - 25 kuzey enlemleri arasında yer
aldığını düşününüz. Bu yeri atlasınızdan tespit ederek aşağıdaki soruları
cevaplandırınız.
1.Ülkemizde yapılan ekonomik faaliyetler bugünkünden farklı olur muydu?
Sebebini belirtiniz?
Evet farklı olurdu.Çünkü iklim,toprak yapısı,denize göre konum,yükselti
şartları,stratejik avantajlarımız ortadan kalkabilir yada değişirdi bizde mevcut
konum özelliklerimize göre ekonomik faaliyetlerimizi belirlerdik…
2.Bu konum Türkiye’nin ekonomisini nasıl etkilerdi? Açıklayınız.
Ülkemizin matematik konumu belirtilen enlemler olduğunda Türkiye şu anki
iklim özelliklerinden farklı özellikler gösterirdi.İklim çeşitliliği ortadan kalkar
buda ülkemizdeki ekonomik faaliyetlerin çeşitliliğini olumsuz etkilerdi.Yine özel
konum özelliklerimiz değişirdi bu noktada şu an ekonomik faaliyetlere yön veren
konum avantajlarımızı kaybederdik.Enerji kaynakları geçiş noktasında olmaz
,Asya Avrupa’yı birbirine bağlamaz geçmişten gelen tarihsel kültür
zenginliklerine sahip olamazdık.Bu özellikler birleştiğinde ekonomik
faaliyetlerimizdeki çeşitlilik azalır yada değişirdi.
SAYFA 81 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Kitabınızdaki grafikte Türkiye arazisinin yükselti basamaklarına göre oranı
verilmiştir. Ön bilgilerinizden ve atlasınızdan faydalanarak aşağıdaki soruları
cevaplandırınız.
SORU-1-Türkiye arazisinin ne kadarında verimli bir şekilde tarım yapılabilir?
Bu
araziler Türkiye’nin nerelerinde yoğunlaşmıştır?
17
Kitabınızda bir üst paragrafta tarım yapılabilecek uygun alanlar için 500 m den
az olan arazilerimizin daha uygun olduğu belirtilmiştir.Bu alanlar toplam
arazimiz yalnızca % 16 sını meydana getirmektedir.Bu araziler Türkiye’nin kıyı
bölgelerinde ve ülkemizin batısında yoğunlaşmıştır.
SORU-2-Türkiye’de arazinin ne kadarı, tarımda verimin azaldığı ve
yerleşmenin zorlaştığı kuşakta yer alır?
Bu araziler Türkiye’nin nerelerinde yoğunlaşmıştır?
1000 m nin üzerine çıkıldığında tarım da verim azalır ve yerleşme zorlaşır.Uygun
düzlükler olsa bile çoğu kez iklim şartlarının elverişsizliği tarımda çeşitliliği
engeller.
Bu araziler toplam arazimizin %58 ini meydana getirmektedir. Bu alanlar
ülkemizin
Kuzey Anadolu dağları , Toros dağları ve Doğu Anadolu bölgesinde yer
almaktadır.
11.SINIF SAYFA 83/1/2 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Aşağıdaki tabloda Türkiye’nin ekonomisini etkileyen iklim olaylarından
birisi
açıklanmıştır. Siz de diğer iklim olaylarının olumlu ve olumsuz etkisini
tablodaki boşluklara yazınız.
Kar yağışlarının yoğun görülmesi:
Kış sporlarının gelişmesine bağlı olarak turizm gelirlerin artması. Bu
etkiler yaygın olarak Bursa, Kayseri, Bolu, Erzurum, Kars illerinde
görülür.Ulaşımda zorlukların yaşanması, bazı
işletmelerin maliyetinin artması, açık hava da çalışılan tesislerin üretime
ara vermesi. Bu etkiler genellikle ülkemizin doğusunda görülür.
Güneşlenme süresinin uzun olması:
Deniz turizmin gelişmesini, ısıtma maliyetlerinin düşmesini, güneş
enerjisi potansiyelinin fazla olmasına yol açar.Akdeniz ve Ege kıyıları ile
İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür.Kuraklık
yaşanmasına neden olur.Akdeniz ve Ege kıyıları ile İç Anadolu ve
Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür.
Yaz mevsiminin yağışsız geçmesi:
Deniz turizmin gelişmesini sağlar. Yaz kuraklığı isteyen tarım ürünlerinin
18
yetişmesine imkân tanır.Akdeniz,Ege, İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu
bölgelerinde görülür.Kuraklığın ve orman yangınlarının artmasına neden
olur.Akdeniz,Ege, İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür.
Yıl boyunca yağışın görülmesi:
Su kaynakları zenginleşir, hidroelektrik potansiyeli artar, gür ormanlar
gelişebilir.Karadeniz kıyılarımızda görülür.Ulaşım zorlaşır, sel ve heyelan
olayları artar.Karadeniz kıyılarımızda görülür.
Donma olayının yaşanması:
Kış turizminin gelişmesini sağlar,Doğu Anadolu başta olmak üzere deniz
etkisinden uzak iç kesimlerde görülür.Ulaşım zorlaşır, tarımsal üretim ve
ekonomi de kayıplar ortaya çıkar.Doğu Anadolu başta olmak üzere deniz
etkisinden uzak iç kesimlerde görülür.
11.SINIF SAYFA 83/2 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Kitabınızda Türkiye’nin 2000 yılına ait nüfus piramidi görülmektedir. Piramide
bakarak;
SORU-1-Nüfusun yaş yapısı hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Nüfus piramiti incelendiğinde doğum oranlarını kontrol altına almaya çalışanbir
ülke özelliği göstermektedir.Ülkemiz genç ve dinamik bir nüfusa sahiptir. Yaşlı
nüfus oranı azdır.
SORU-2-Nüfusun yaş yapısının ülkemiz ekonomisine sağladığı avantajlar ve
Dezavantajlar nelerdir?Tartışınız.
Genel olarak düşünüldüğünde ülkemiz nüfus yapısında genç nüfus oranı
fazladır.
İş sıkıntısının yaşanması, nüfus artış hızının ve bağımlı nüfus oranın
fazla olması ekonomiyi olumsuz yönde etkilemektedir.
Buna karşın nüfusun mevcut genç nüfusun eğitilerek nitelikli hâle gelmesi ve
istihdamın sağlanması durumunda ülkemiz için nüfus, önemli bir zenginlik
olacaktır. Ülkemiz genç ve dinamik bir nüfusa sahiptir.
Sevgili gençler bu etkinlikler yoğun üniversite temposunda sizlerin zaman
kayıplarınızı azaltarak bir nebze faydamız olması açısından
hazırlanmaktadır.Sizlerde gereken bilinci göstererek bu etkinliklerden
19
faydalanmanız noktasında kopyala yapıştırmadan ziyade cevapları anlamaya
çalışarak faydalanmanız temennimizdir.Aksi takdirde yapmış olduğumuz
çalışma amacına ulaşmaz ve sizlerde sadece günü kurtarmış olursunuz.Kafanıza
yatmayan cevaplara müdahale etmeniz gerekirse yorum bölümlerinden
tartışmaya açmanız önerilmektedir.Aksi takdirde buradaki günü kurtarma
talebiniz ileriki hayatınızda geleceğinizi kaybetmeye yönelik sizleri ciddi bir
hataya sürükler…
11.SINIF SAYFA 85 -86 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Aşağıda Türkiye millî gelirin farklı yıllara ait sektörel dağılımı
verilmiştir.
Buna göre;
SORU-1-Türkiye ekonomisinin sektörel dağılımında uygulanan ekonomik
politikaların etkisi nasıl olmuştur?Tartışınız.
Tablolar incelendiğinde özellikle Cumhuriyetin ilk yıllarında tarımsal
faaliyetler ön plana çıkmakta bu yıllardan sonra özellikle 1950 sonra
sanayi ve hizmet sektörünü geliştirmeye yönelik politikalar ön plana
çıkmakta ve bu değişim sonucunda tarımsal pay azalmış sanayi ve
hizmet sektöründe artışlar gözlenmiştir.
SORU-2-Yıllara bağlı olarak en fazla değişim hangi sektörde olmuştur? Bu
değişim neyi ifade eder?
Şekillerdeki rakamlar incelendiğinde en fazla değişim tarımsal sektörde
gözlenmekte bu değişim ülkemizin yavaş yavaş tarım toplumu özelliğinden
kurtularak sanayileşme yolunda adımlar attığının gelişmeye yönelik hamleler
gösterdiğinin bir göstergesidir.
%45 den %16 lara kadar gerilemiş buradaki gerileme sanayi ve hizmet
sektörünün etkin bir konuma geldiğinin bir göstergesi ülkenin geliştiğinin bir
işaretidir.
SORU-3-Sektörlerdeki değişimi göz önüne alarak Türkiye ekonomisinin geleceğe
yönelik sektörel dağılımı hakkında senaryolar oluşturunuz.
Tarım sektörünün ekonomi içinde payı giderek azalacaktır. Sanayi ve özellikle de
hizmet sektörlerinin payı giderek artacaktır.
11.SINIF SAYFA 86 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
20
Teşvik politikalarını uygulayan bir yönetici olduğunuzu düşününüz.
SORU-1-Ülkemizin nerelerine teşvik politikası uygulardınız? Niçin? Tartışınız.
Ülkemizin işsizliğin fazla olması nedeniyle göç veren ve geri kalmış Doğu
Anadolu ,bölgelerine ,Doğu Karadeniz İç anadolunun ön plana çıkamamış
şehirlerine ,Güney doğu Anadolu bölgelerine teşvik politikaları uygulardık.Belirli
illerde yapılacak yatırımlara sağlanacak vergi ve sigorta primi teşvikleri, enerji
desteği ve bedelsiz arsa temini ile yeni yatırım sahaları açılacak, yatırımlarla
burada yaşayan insanlara iş imkanları sağlanacak ve gelir düzeylerini
yükseltecektir. Böylece yöre insanlarının başka bölgelere göçü de önlenmiş
olacaktır.Bölge gelişecek kentleşecek diğer sektörlerin gelişmesi sağlanacak.
SORU-2-Hangi sektörün gelişmesi için teşvik uygulardınız? Söyleyiniz.
Ekonomik değer açısından ön plana çıkan sektörler desteklenebilir yine öncelikle
fazla işçi çalıştıran sektörler başta olmak üzere (Tekstil , turizm gibi) , teşvik
verilen bölgedeki doğal kaynakları değerlendirebilecek yani bölgedeki tarım,
hayvancılık, madencilik faaliyetlerinin gelişmesini sağlayacak sektörlere teşvik
uygulardık. Bölgedeki doğal kaynaklarla uyumlu yatırımlar teşvik
politikalarında öncelikli olurdu.
SORU-3-Yapacağınız uygulamada ne tür kolaylıklar sağlardınız? Sebeplerini
tartışınız.
Bedava ya da ucuz arsa ile vergi indirimi veya ertelemesi, araç gereç alımında
gümrük vergisi, KDV indirimi veya muafiyeti, ucuz enerji,iş gücü teminini gibi
çeşitli kolaylıklar sağlardık. Bunlar yatırımcıyı teşvik ederek yatırım yapılmasını
kolaylaştırmaktadır.
SORU-4-Yakın çevrenize hangi sektöre teşvik uygulanmasını isterdiniz? Bunda
bulunduğunuz yerin hangi özelliğini dikkate alırdınız? Söyleyiniz.
Bu soru ile ilgili bulunduğunuz bölge için ön plana çıkamamış fazla istihdam
sağlayacak sektörlere teşvik uygulanabilir.Yine bölgenin kaynakları ,tarımsal
özellikleri,madenleri,ulaşım özellikleri dikkate alınabilir.gelişmiş ise çevre
bölgelere yönelik alanları seçebilirsiniz.Bu değerlendirmeyi yaparken
11.SINIF SAYFA 89 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
TÜRKİYE’DE TARIMI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
İnsanların toprağı işleyerek, çeşitli kültür bitkileri yetiştirmesi ve
onlardan
ürün elde etmesine tarım denir.
Türkiye’de Tarımı ETKİLEYEN FAKTÖRLER:
İklim, Yer şekilleri,Toprak Bakımı, Sulama,Gübreleme, Tohum
21
Islahı,Makineleşme
Pazarlama,İlaçlama, Tarımı Destekleyen Kuruluşlar
İklim:
yağışın yıl içindeki dağılışı düzensizdir.Karadeniz ikliminin görüldüğü
yerler hariç bütün bölgelerimizde yazlar kurak geçer. Kışların ılık geçtiği
kıyı kesimlerinde don olayları çok enderdir. Sıcaklığın çok düşük
değerlere indiği iç ve doğu bölgelerde don olayları uzun sürer. Buna
bağlı olarak tarımsal ürün çeşitliliği ve tarım yapabilme süresi kıyıdan iç
kesimlere, batıdan doğuya doğru azalır.Kışların ılıman geçtiği bölgelerde
sebze,meyve ve sanayi ürünleri üretimi
yaygınken, iç bölgelerde soğuk iklim şartlarına dayanıklı tahıl,üzüm,elma
vb.ürünlerin üretimi yaygındır.
Tarımsal üretim büyük ölçüde yağışlara bağlıdır. Türkiye’de
Yer şekilleri:
faaliyetleri genellikle olumsuz etkilenmiştir. Yükselti tarımsal faaliyetlerin
sınırlanıp, hayvancılık faaliyetlerinin ön plana çıkmasına yol açmıştır. Dağlık ve
engebeli arazi yapısı tarım
topraklarının dağınık ve küçük olmasına yol açmıştır. Bu durum makine
kullanımı da zorlaştırmıştır.
Türkiye’nin ortalama yüksekliğinin fazla olması, ekonomik
Toprak Bakımı:
mineralce zengin olmasına bağlıdır. Sürekli olarak üzerinde tarım faaliyeti
yapılan toprağın, çeşitli şekillerde bakımının yapılması gereklidir. Toprakanalizi
ile topraktaki mineral maddeler belirlenir. Böylece toprağın hangi tür bitkilere
elverişli, hangi tür gübreye ihtiyacı olduğu saptanarak daha bilinçli tarım
yapılır.
Taşlı topraklarda taşların ayıklanması,drenajı iyi olmaya topraklarda
suyun,tuzlu topraklarda tuzun topraktan uzaklaştırılması ve toprağın
havalandırılması toprak bakımı ile ilgili faaliyetlerdir.
Tarım topraklarında devamlı üretim yapılabilmesi, toprağın
Sulama:
sulamadır.Ülkemizin büyük bir bölümü kurak ve yarı kurak iklimin etkisindedir.
Çoğu yerde tarımsal faaliyetin yoğunlaştığı yaz döneminde, kuraklık hüküm
sürmektedir. Bu da tarımdaki su ihtiyacını artırmaktadır. Ayrıca, yağışların
düzensiz düşmesi, özellikle tahıl tarımının yaygın olduğu sahalarda, nadas
uygulaması yapılmakta ve her yıl üretimde dalgalanmalara neden
olmaktadır.Nadas sulama imkanının olmadığı sahalarda toprağın 1 yıl boyunca
su tutması için boş bırakılmasıdır.Nadas verim düşüklüğüne neden olan
olaylardan biridir.
Türkiye’de tarımsal verimi etkileyen en önemli faktör
22
Türkiye’de sulama yaygınlaştırılırsa;
1.
Kuru tarım (nadas) metodu uygulaması sona erer.
2.
Bir yılda, birden fazla ürün alınan sahalar genişler.
3.
Tarım iklime bağımlılıktan kurtulur ve bilhassa tahılların üretiminde yıllara
4.
göre dalgalanmalar azalır.
5.
Üretimde süreklilik sağlanır.
6.
Ürün artışı sağlanır.
7.
yaygınlaşır.
Tahıl tarımı yerine, sebze ve meyve tarımı ile endüstri bitkileri ekimi
8.
Çiftçilerin tarım ürünlerindeki verimi ve geliri artar. Buna bağlı olarak, göç
9.
olayında azalma görülür.
10.
Tarımın milli gelir içindeki ve ihracatındaki payı artar.
Gübreleme:
Toprağın devamlı kullanılması minerallerin azalmasına neden olmakta ve verimi
azaltmaktadır. Gübreleme ile mineral takviyesi yapılarak toprağın verimi
artırılmaya çalışılır. Gübre, doğal ve hayvansal gübre olarak ikiye
ayrılır.Hayvansal gübreler Doğu Anadolu bölgesinde yakacak olarak
kullanılmaktadır.Kimyasal gübreler pahalı oldukları için devlet sübvansiyon
uygulayarak çiftçiye destek olmaktadır.
Sulamadan sonra, verimi artıran en önemli faktör gübrelemedir.
Tohum Islahı:
gübrelemenin yanında kaliteli tohumun kullanılmasıyla da yakından
ilişkilidir.Tohum ıslahı, melezleştirme ve iyi tohumların seçilmesi şeklinde
yapılır.Tohum Islahı İstasyonları,devlet Tarım İşletmeleri ve Ziraat Fakülteleri
tohum ıslahı ile uğraşan kuruluşlardır.
Tarım ürünlerinden yüksek verim elde edilmesi, sulama ve
Zirai Mücadele:
civarında verim düşüklüğüne neden olduğu görülmüştür. Türkiye’de zirai
mücadele ile tarlalardaki yabancı otların gelişmesi önlenmekte ve haşerelerin
çoğalmasına imkân verilmemektedir. Böylece verim düşüklüğünün önüne
geçilmektedir.Ancak ilaçlamanın bilinçli şekilde yapılması gerekir.
Hastalık ve haşerelerin üretimde zaman zaman % 20 - 30
23
Makineleşme:
zamanında yapılabilmesi günümüzde makineleşme ile mümkündür.Ülkemizde
makineleşme ile birlikte;Çayır ve mera alanları sürülerek tarım alanları
genişlemiş,Tarım ürünlerinin üretim miktarında ve veriminde artışlar
olmuş,Tarım da insan ve hayvan gücüne duyulan ihtiyaç azalmış ve ortaya çıkan
işsizlik köyden kente göçe neden olmuştur.
Toprakların kısa sürede ve zamanında sürülmesi, hasadın
Türkiye’de bazı alanlarda makineli tarıma tam geçilememiştir. Bu durumun
sebepleri şunlardır:
1.
Karadenizkıyı şeridi gibi)
Makine kullanımına elverişli olmayan engebeli arazilerin varlığı (Doğu
2.
Makine fiyatlarının çiftçinin alım gücünün üstünde olması
3.
Bazı bölgelerde işgücünün daha ucuz olması
4.
Makine kullanımının ekonomik olmayacağı küçük işletmelerin bulunması
Çiftçinin Eğitimi:
ilaçlar kullanımıyla yapılmaktadır. Bütün bunlar çiftçinin eğitimini
gerektirmektedir. Ülkemiz genelinde çiftçilerin eğitim düzeyi düşüktür.
Günümüzde tarım, modern aletler, kaliteli tohum ve hassas
Pazarlama:
önemlidir.Pazarlama amacıyla çeşitli ürünler için kooperatifler
kurulmuştur.Devlet bazı ürünlerde çiftçiyi korumak için destekleme alımları
yapmaktadır.
Ürünlerin üretimi kadar, ürünlerin iyi fiyatlardan satılması da
Tarımı Destekleyen Kuruluşlar:
işlenmesi yönüyle çiftçilerin desteklenmesi gerekmektedir. Türkiye’de tarıma
destek sağlayan çeşitli kuruluşlar bulunmaktadır.Tarım Bakanlığı,Ziraat
Bankası,tarım Kredi ve Satış Koperatifleri,Türkiye Zirai Donatım
Tarım ürünlerinin toplanması, pazarlanması ve
24
Kurumu,Devlet Üretme Çiftlikleri,Çaykur,Tekel,Toprak Mahsulleri
Ofisi,Tariş,Çukobirlik, Antbirlik,Fiskobirlik,Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü
ve Devlet Su İşleri tarımı destekleyen ve tarımla ilgilenen kuruluşlardır.
11. SINIF SAYFA 90-91 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
Türkiye de yetiştirilen bazı tarım ürünlerinin yıllara göre üretim
miktarlarındaki değişmeler. Üretimdeki değişimlerin genel nedenleri…
BAKLAGİLLER:
Baklagiller (Nohut, Mercimek, Fasulye, Bakla, Bezelye), dengeli ve sağlıklı beslenmek için insan
sağlığına, ekildiği tarım topraklarına verdiği azot ile toprak verimliliğine katkısı olan, uzun
yıllar saklama imkanı olan ürünlerdir.
1950 lerden sonra üretim miktarında katlamalı artışlar olmuştur. Üretim
miktarları istikrarlı değil, üretimdeki dalgalanma kuru tarım yöntemleriyle
üretim yapılması ve baklagillere ayrılan tarım alanları miktarının yıllara göre
değişmesi temel etken olmuştur.
PAMUK:
Dokuma sanayinin temel hammadde kaynağıdır.
Üretim miktarı düzenli bir şekilde sürekli artmıştır. Getirisinin fazla olması
nedeniyle ekim alanları sürekli artmıştır. Modern tarım yöntemleri özellikle sulu
tarımla üretilmesi dalgalanmaları önlemiştir.
BUĞDAY:
25
Temel besin maddemizdir. Ülkemizde ekim alanı ve üretim miktarı en fazla olan
tarım ürünüdür. İç tüketim fazla olduğu için ihraç değeri yoktur.
Üretim miktarı 1980 lere kadar katlanarak artmıştır. Bu artış ekim alanlarında
sürekli artış ve üretim teknolojilerindeki gelişmelerdir. 1980 lerden günümüze
kadar üretim miktarı fazla değişmemiştir, bu süreçte küçük üretim
dalgalanmaları var, bunun temel sebebi kuru tarım yöntemleriyle üretilmesidir.
DERS DIŞI ETKİNLİK SAYFA 93
TARIM ÜRÜNÜ
YETİŞTİĞİ YERLER
İKLİM ŞARTLARI
KULLANIM ALANI
Sebze
Akdeniz-Ege kıyı ovaları, Güney Marmara
Akdeniz İklimi
Temel besin maddesi, Konserve,taze ve kurutularak tüketilir
Yer Fıstığı
Adana Bölümü
Akdeniz İklimi
Kuru yemiş, yağ üretimi
Çay
Doğu Karadeniz
Karadeniz İklimi
Kahvaltılarda ve Keyif verici olarak demi içilir
Muz
Anamur Yöresi
Ekvatoral İklim (Türkiye’de Akdeniz iklimi
Taze meyve olarak yenilir
Haşhaş
İç Batı Anadolu Bölümü
Karasal İklim
Tıp da uyuşturucu madde, yağ üretimi
Soya Fasülyesi
Adana bölümü, Karadeniz bölgesi
Karadeniz İklimi
Yağ üretimi
26
11. SINIF SAYFA 90-91 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
HAYVANCILIK
TÜRKİYE’DE
Geniş anlamda hayvancılık tarımsal etkinlerin bir koludur. Tarımla
uğraşan nüfus bir yandan toprağı işleyip çeşitli ürünler elde ederken,
diğer yandan da hayvan besler. Tarımın bir kolu olan hayvancılık ;
ekonomik değeri olan hayvanların yetiştirilmesi, çeşitli şekillerde
yararlanılması ve pazarlanması olayıdır. Kırsal kesimlerde hayvancılık
tarımın sigortası durumundadır. İklimdeki karasızlıkların tarımı olumsuz
yönde etkilemesinden dolayı. Tarım hayvancılık birbirini destekler.
Örnek : Şeker fabrikaları çevresinde besi hayvancılığının gelişmesi.
Türkiye hayvan varlığı fazla olan bir ülkedir. Ancak hayvanlarımızın et,
süt, yumurta, yapağı verimleri düşüktür.
Hayvancılık,ülkemizde hızlı bir gelişme göstermesine rağmen
istenilen düzeye ulaşamamıştır. Çeşitli iklimleri ve geniş
meralarıyla Türkiye, hayvancılık açısından önemli bir
potansiyele sahiptir. Hayvancılık iki yöntemle yapılmaktadır ;
1) Mera Hayvancılığının Özellikleri :
Yağış ve doğal bitki örtüsünün dağılışı ile hayvan dağılışı arasında bir
paralellik vardır. Örneğin çayır alanlarının geniş yer kapladığı alanlarda
büyükbaş hayvancılık , bozkırların geniş yer kapladığı yerlerde ise
küçükbaş hayvancılık yaygındır. Mera hayvancılığı iklim koşullarına bağlı
olduğu için et ve süt verimi yıllara göre değişmektedir. Genel olarak et
ve süt verimi düşüktür.Hayvancılık doğal koşullara bağlı değildir. Modern
hayvancılık yöntemidir. Ahır adı verilen kapalı mekanlarda yapılır.Verim
yüksektir. Marmara bölgesinde yaygındır.Türkiye’de hayvancılık bazı
faktörlerin etkisi altındadır. Bunlar şunlardır ;
İyileştirilmeli (Islah edilmeli)
a) Hayvan Soyları
Yerli ırklar et-süt verimi yüksek olan ırklarla melezleştirilmeli veya iyi
cins hayvan ithal ederek sayısını artırmalıyız. İyi cins hayvan yetiştirmek
amacıyla Cumhuriyetin ilk yıllarında çalışmalar başlatılmıştır. İyi cins
hayvan yetiştiren çiftliklere hara denir.
Örnek : Bursa-Karacabey, Eskişehir-Çifteler. b) Mera Hayvancılığı Yerine
Ahır Hayvancılığı Geliştirilmeli
Otlaklarımız tarımda makineleşme ile sürekli olarak daralmaktadır.
Ayrıca otlaklarda aşırı otlatma sonucu otlaklar bozulmaktadır. Bu
olumsuzluklar sonucunda hayvanlarımız yeterince beslenememektedir.
Hayvancılığı geliştirmek için bu olumsuz durumlar önlenmeli.
ç) Yem üretimi artırılmalı.
d) Erken kesim önlenmeli (süt kuzu-süt dana)
e)Salgın hastalıklarla mücadele edilmeli
f) Çiftçi eğitilmeli ve kredi desteği sağlanmalı.
27
HAYVANCILIĞIMIZIN COĞRAFİ DAĞILIŞI:
BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK: (Sığır, at, eşek, katır, deve)
İNEK
Aşağıdaki resim küçültülmüştür. Buraya tıklayarak büyütebilirsiniz. Resmin orijinal boyutları 800x564.
İ
Mera hayvancılığı otlaklarda yapılan hayvancılık şeklidir. Masrafsızdır.
28
Ancak verim düşüktür. Bundan dolayı yem kullanımı fazla olan , fakat
verimi yüksek olan ahır hayvancılığına önem verilmelidir.c) Otlaklar
Korunmalı
yetiştiriciliği için elverişli değildir. Onun için belirli yörelerde sınırlı
kalmıştır. Karadeniz Bölgesinin kıyı kesimi ile Doğu Anadolu Bölgesinde
Erzurum-Kars Bölümünde gelişmiştir. Karadeniz Bölgesinde gelişmesi
yağışların fazla olmasından dolayı çayırların fazla olmasıdır. Erzurum-
Kars bölümünde gelişmesi yaz yağışlarıyla oluşan gür ot ve
çayırlıklardır.Büyük baş hayvanlar içinde en fazla sığır(inek, öküz ,dana,
manda) yetiştiriciliği vardır. Sığırlar içinde de en fazla inek
yetiştirilmektedir. Bütün bölgelerimizde inek yetiştiriciliği vardır. İnek
yetiştiriciliği ayrıca şeker fabrikaları çevresinde de gelişmiştir. Ş.Pancarı
küspesinin hayvan yemi olarak kullanılmasından dolayı. Manda: Akarsu
ya da bataklık kenarlarında beslenir. Suyu çok seven bir hayvandır. Sütü
yağlı olduğundan kaymak yapımında kullanılır.
foto:hayvan-resimleri.info
Türkiye’de daha çok Karadeniz Bölgesi’nde beslenir. Sayıları gittikçe
azalmaktadır. 1994 de 305 bine düşmüştür.
İLKÇAĞ İNEKLERİ Türkiye’nin doğal koşulları büyükbaş hayvan
KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK
Türkiye’nin toprakları ,iklimi,bitki örtüsü ve yer şekilleri kırsal kesimde
yaşayanların büyük bir kısmını küçükbaş hayvancılığa yönlendirmiştir.
KEÇİ
29
KÜMES HAYVANCILIĞI ( Tavuk , horoz, hindi, kaz, ördek,devekuşu)
Kümes hayvanları içinde en fazla yetiştirilen tavuktur. Kümes
hayvancılığı bütün bölgelerimizde yapılabilmektedir. Ama en fazla
Marmara ve Ege Bölgelerinde gelişmiştir. İstanbul, İzmir, Manisa,
Balıkesir, Ankara gibi büyük kentler çevresinde gelişmiştir. Bu durumun
nedeni tüketimin büyük kentlerde fazla olması ve tavuk etinin kısa
sürede bozulmasıdır.
KOYUN Türkiye
Bozkırların hayvanıdır. Hafif dalgalı düzlüklerde iyi yetişir.
iklim şartları genelde koyun yetiştiriciliğine elverişlidir. Düşük sıcaklık
sebebiyle Doğu Anadolu Bölgesinin doğusunda yetiştiriciliği
gelişmemiştir. Ayrıca Doğu Karadeniz Bölümünün kıyı kesiminde yüksek
nem ve gür çayırlardan dolayı koyun yetiştirilmez. En fazla koyun
yetiştiren bölgemiz İç Anadolu’dur. Bozkırların geniş alan kaplamasından
dolayı. Doğu Anadolu Bölgesi (batısı) ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri de
koyun yetiştiriciliği gelişmiştir. Kıvırcık: Soğuğa dayanıklı değildir. Et
verimi yüksektir. Marmara ve Ege Bölgelerinde yetiştirilir. Dağlıç ve
sakız: Ege ve İç Batı Anadolu’da yetiştirilir. Karaman: İç, Doğu ve Güney
Doğu Anadolu Bölgelerinde yetiştirilir. Merinos: Güney Marmara
Bölümünde yetiştirilir. Merinos yünü için yetiştirilmektedir. Kıl keçisi:
Koyuna göre doğal koşullara daha dayanıklıdır. Beslenmesi koyundan
daha kolaydır. Dağlık bölgelerin hayvanıdır. Ağaçların filizlerini yemek
suretiyle beslenir. Ormanlara zarar verdiği için sayılarının azaltılması
yoluna gidilmektedir. En fazla Akdeniz Bölgesi ile Doğu Anadolu
Bölgelerinde yetiştirilir. TİFTİK KEÇİSİ (Ankara Keçisi)Tiftiği için
yetiştirilmektedir. Yurdumuzda Ankara- Konya çevresi ile Güney Doğu
Anadolu Bölgesinde Siirt çevresinde yetiştirilmektedir.
ARICILIK
Bal, bal mumu, polen ,arı sütü elde etmek için arıcılık bütün
bölgelerimizde yapılabilmektedir. Balı kokusu ,rengi ve tadı arıların
dolaştığı yere ve çiçeklerişn çeşidine göre değişir. En fazla Ege ve Doğu
Anadolu Bölgelerinde gelişmiştir.Muğla, Manisa,İzmir,
Balıkesir,Çanakkale, Ağrı, Erzurum, Hakkari, Rize (Anzer yöresinin balları
Dünyanın en çok koyun yetiştiren ülkelerinden biridir.Türkiye’nin
30
çok ünlüdür.) ,Artvin , Ordu önemli bal üretim merkezlerimizdir.
İPEK BÖCEKÇİLİĞİ
İpek böceği yetiştirme ve kozasından ipek elde etme faaliyetidir.Dut
yaprağı yemek suretiyle beslenir. En fazla G.Marmara’da gelişmiştir.
Bursa, Balıkesir, Bilecik çevresinde çok gelişmiştir. İpekli dokumada ise
Bursa-Gemlik-İstanbul gelişmiştir.
BALIKÇILIK
Türkiye , yüksek bir su ürünleri potansiyeline sahiptir. Ancak üç tarafı
denizlerle çevrili olmasına rağmen balıkçılık ülke ekonomisinde önemli
bir yere sahip değildir.
Deniz balıkçılığı : Denizlerimizde balıkçılık kıyı balıkçılığı şeklinde
yapılmaktadır. Balıkçılığın en fazla geliştiği bölgeKaradeniz Bölgesidir.
Balıkçılığın gelişememesinin nedenleri :
a) Açık deniz balıkçılığının yapılmaması
b)Modern avlanma yöntemlerinin uygulanamaması
c) kaçak ve aşırı avlanma
d) denizlerimizin hızla kirlenmesi.
İç sular balıkçılığı : İç sularda ( akarsular,göller ve barajlarda ) yapılan
balıkçılık yöntemidir.
Deniz balıkçılığı
denizlerden elde edilmektedir. Denizlerden sağlanan balık üretiminin %
81 ini Karadeniz, % 11'ini Marmara, % 5 ini Ege, % 3 ünü Akdeniz karşılar.
foto:ilkhabergazetesi.com
: Ülkemizdeki su ürünlerinin büyük bir kısmı (% 90)
Tatlı su balıkçılığı
barajlarda yapılır. Eğirdir, Beyşehir, Ulubat, İznik, Sapanca, Çıldır
göllerinde tatlı su balıkçılığı yapılırken, Tuz Gölü, Burdur, Acıgöl ve Van
Gölü’nün akarsu ağızları dışında balık üretimi yapılamaz. Son yıllarda
Keban, Karakaya, Seyhan, Hirfanlı, Atatürk gibi baraj göllerinde balık
üretim çalışmaları başlamıştır.
: Bu balıkçılık akarsularda tatlı su göllerinde ve
31
Kültür Balıkçılığı:
yapılmış havuzlarda kültür balıkçılığı yapılmakta ve çoğunlukla alabalık
yetiştirilmektedir.
Son yıllarda ülkemizde temiz akarsu boylarında, özel
2) Ahır hayvancılığının özellikleri :
11.SINIF SAYFA 94-95-96-97 ETKİNLİK ÇALIŞMALARI
Etkinlik 94/1 etkinlik
Kitabınızdaki Haritada Türkiye’deki büyükbaş ve küçükbaş hayvan
türlerinin sayısal dağılışı gösterilmiştir.Atlasınızdan ve ön bilgilerinizden
faydalanarak:
SORU-1-İklim ve yer şekilleri ile hayvancılığın dağılışı arasındaki ilişkiyi
tartışınız.
Yer şekillerinin engebeli olduğu yerlerde daha çok hayvancılık faaliyeti
ön plana çıkmıştır. Çünkü engebeli ve eğimli yüzeylerin bulunduğu
araziler diğer ekonomik faaliyetlere uygun değildir. Hayvancılık
faaliyetlerin yoğunlaştığı yerler öncelikle tarıma uygun olmayan
arazilerdir.
İklim şartları tarıma uygun olmayan yerlerde hayvancılık faaliyeti ön
plana çıkmaktadır. Sıcaklıkların çok yüksek ve çok düşük olduğu yerler
ile yağışların çok düşük olduğu sahalarda hayvancılık daha çok ön plana
çıkmaktadır.
Bir yerdeki hayvan varlığı ve türü oranın öncelikle bitki örtüsüne
bağlıdır. Bitki örtüsü ise oranın iklim şartlarına bağlıdır.
SORU-2-Hayvan türlerinin dağılışından faydalanarak aşağıdaki tabloyu verilen örnekteki gibi
tamamlayınız.
HAYVANCILIK
Türleri
Faydalanma alanı
Yoğunlaştığı yerler
Büyükbaş
Hayvancılık
Sığır, Manda, Deve, At, Eşek, Katır
Et, Süt, Deri, Güçleri
Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum-Kars Bölümü, Doğu Karadeniz Bölümü)
Küçükbaş
Hayvancılık
Koyun, Kıl keçisi, Tiftik keçisi
Dericilik, Yün, Et, Süt
Doğu Anadolu’nun doğusu, İç Anadolu platoları
Sayfa 95 /1 etkinlik
Aşağıdaki tabloda ülkemizde büyükbaş ve küçükbaş hayvancılığı etkileyen
faktörler verilerek bu faktörlerden bir tanesi açıklanmıştır.Sizde diğer
32
faktörlerin etkisini boşluklara yazınız.
Büyükbaş ve Küçükbaş
Hayvancılığı Etkileyen
Faktörler
Bu Faktörler Hayvancılığı Nasıl Etkiler?
Yer şekilleri
Büyükbaş hayvanlar hareket kabiliyeti düşük olduğu için engebeli arazilerde
yetişmezken, küçükbaş hayvanlar özellikle keçiler eğimli engebeli arazilerde daha
kolay yetişmektedir.
İklim ve Bitki örtüsü
Kış mevsiminin uzun ve soğuk geçtiği yerlerde soğuğa dayanıklı türler (uzun
tüylü, büyük kuyruklu) yetişirken, sıcaklıkların yüksek olduğu yerlerde ince
tüylü ve küçük kuyruklu koyunlar yetişmektedir.
Bitki örtüsünün gür olduğu yerlerde daha fazla gelir getirdiği için büyükbaş
hayvanlar yetiştirilirken, cılız otlaklarda küçükbaş hayvanlar yetiştirilir. Cılız
otlaklar büyükbaş hayvanlar için uygun değildir çünkü cılız otlar büyükbaş
hayvanlar için doyurucu ve ağız yapılarına uygun değildir.
Hayvan soylarının ıslahı
Islah edilmiş kültür ırk hayvanlar ıslah edilmemiş hayvanlara göre çok daha
fazla et ve süt verimliğine sahiptir. Hayvancılığı geliştirmek için verimliliği
yüksek hayvan türlerini yaygınlaştırmak yerli ırkları ıslah etmek gerekir.
Otlakların ıslahı
Türkiye de mera hayvancılığı ön plandadır. Otlaklarımız aşarı ve yanlış otlatma
nedeniyle verimsizleşmiştir. Hayvancılığı geliştirmek iç in otlaklarımızın ıslah
edilerek iyileştirilmesi gerekir.
Yem üretiminin artırılması
İyi beslenen hayvanlardan elde edilen ürünler fazladır. Bunun için ucuz ve bol
yem üretimi sağlanırsa hayvancılık olumlu yönde gelişme gösterecektir.
Üreticiye teşvik verilmesi
Hayvancılıkla uğraşacaklara verilecek uzun vadeli ve düşük faizli krediler
hayvancılığı yaygınlaştırarak gelişmesini sağlayacaktır.
Pazarlama
Hayvancılıktan elde edilen ürünler değeri üzerinde satılırsa faaliyet gelişir.
Üretilen ürünler maliyetinin altında satılırsa faaliyet zarar ederek işletmeler
kapanır, hayvancılık geriler.
Ahır hayvancılığının geliştirilmesi
Mera hayvancılığının verimi ve getirisi düşüktür. Daha çok ürün için ahır
hayvancılığının gelişmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Ahır
hayvancılığında hayvanlar kontrol altında olduğu için ürünler daha sağlıklı ve
çoktur.
Sayfa 95/2 etkinlik
Kitabınızdaki tablo ve haritayı inceleyerek;
SORU-1-İpek böcekçiliğinin yapıldığı illeri söyleyiniz.
En çok Bilecik olmak üzere, Bursa, Adapazarı, Antalya, Diyarbakır, Balıkesir,
Ankara, Eskişehir illerimizde yapılmaktadır.
33
SORU-2-İpek Böcekçiliği üretiminde yıllara göre meydana gelen değişimi
inceleyerek bu değişimin sebeplerini açıklayınız.
İpek böcekçiliğinden elde edilen doğal ipek çok pahalıdır. Sanayide ipeğe benzen
suni iplik yapımı nedeniyle doğal ipeğe olan talep azalmış böylece ipek
böcekçiliği gittikçe önemini kaybetmiştir. Yani ipek böcekçiliği suni ipek üretimi
ile rekabet edememiştir.
Sayfa 96 /1 etkinlik
Kitabınızdaki tablo ve haritayı inceleyerek;
SORU-1-Arıcılığın Türkiye üzerinde dağılımda etkili olan faktörleri söyleyiniz.
Bitki örtüsü temel etkendir. Çiçekli bitkilerin ve çam ağaçlarının zengin olduğu
yerler arıcılığın geliştiği yerlerdir. Arıcılıktan elde edilen balın kalitesi arının
beslendiği bitki örtüsüne göre değişir. Bunun yanında bazı yörelerde arazi
tarıma uygun olmadığı için arıcılık bir geçim kaynağı halini almıştır.
SORU-2-Arı kovanı ve bal üretiminde meydana gelen değişim ile bu değişimin
sebeblerini tartışınız.
Ülkemizde kovan sayısı düzenli bir şekilde artmıştır. Ama bal üretimindeki artış
kovan sayısına göre oldukça fazla bunun sebebi modern kovanlarda üretime
geçiş ve iyi tür arıların yetiştirilmesi ve modern arıcılığın gün geçtikte
gelişmesidir. Arıcılık faaliyeti insanlara sunduğu imkanlar sayesinde her geçen
gün daha da yaygınlaşmaktadır.
Etkinlik 97/1
Aşağıdaki tabloda Türkiye’deki büyükbaş ve küçükbaş hayvan sayısının yıllara
göre dağılımı verilmiştir.
Örnekteki gibi grafik haline getirerek yorumlayınız.
Hayvan Türleri
(Milyon Baş)
1935
1950
1990
1995
2000
2005
Sığır
6,5
10,1
11,4
11,8
10,8
10,5
Koyun
13,6
23
40,5
34
33,4
28,5
25,3
Keçi
11,7
18,5
11
9,1
7,2
6,5
Diğer
(Deve,Yük hayvanı, manda vb)
2,8
3,6
2,1
1,8
1
0,7
Tablonun yorumu:
Sığır:
Miktarını koruyan tek hayvancılık koludur. Getirisinin çok oluşu varlığını
korumasını sağlamıştır. Özellikle ahır hayvancılığında sığır yetiştirilmesi önemini
korumasını sağlamıştır.
10 milyon civarındaki üretimiyle fazla değişim göstermemektedir.
Koyun:
azalmaktadır. Otlakların verimsizleşmesi, insanlara sunduğu gelir azlığı koyun
yetiştiriciliğini azaltmaktadır.
1990’lara kadar sürekli artış göstermiş ancak sonrasında miktarı sürekli
Keçi:
sahalarda yetişen keçiler, ormanlara zarar vermesinden dolayı ormanlık
1950 lerden sonra miktarı sürekli azalış göstermektedir. Özellikle ormanlık
35
alanlarda yetiştirilmesi yasaklanınca sayısında önemli düşüşler olmuştur.
Diğerleri:
yararlanılan hayvanlardır. Tarımda ve ulaşımda makine kullanımı bu
hayvanlara verilen önemi azaltmış ve sayıları gittikçe düşmüştür.
11. SINIF SAYFA 94-95-96 ETKİNLİK ÇALIŞMASI
1950 lerden sonra miktarı sürekli azalmaktadır. Daha çok gücünden
HAYVANCILIK ETKİNLİK
HAYVANCILIK KAVRAM AĞI HARİTASI
SAYFA 94’DEKİ ETKİNLİK
SORU-1-İklim ve yer şekilleri ile hayvancılığın dağılışı arasındaki ilişkiyi tartışınız.
Yer şekillerinin engebeli olduğu yerlerde daha çok hayvancılık faaliyeti ön plana
çıkmıştır. Çünkü engebeli ve eğimli yüzeylerin bulunduğu araziler diğer ekonomik
faaliyetlere uygun değildir. Hayvancılık faaliyetlerin yoğunlaştığı yerler öncelikle tarıma
uygun olmayan arazilerdir.
İklim şartları tarıma uygun olmayan yerlerde hayvancılık faaliyeti ön plana çıkmaktadır.
Sıcaklıkların çok yüksek ve çok düşük olduğu yerler ile yağışların çok düşük olduğu
sahalarda hayvancılık daha çok ön plana çıkmaktadır.
Bir yerdeki hayvan varlığı ve türü oranın öncelikle bitki örtüsüne bağlıdır. Bitki örtüsü
ise oranın iklim şartlarına bağlıdır.
HAYVANCILIK
Türleri
Faydalanma alanı
Yoğunlaştığı yerler
36
Büyükbaş Hayvancılık
Sığır, Manda, Deve, At, Eşek, Katır
Et, Süt, Deri, Güçleri
Kuzeydoğu Anadolu (Erzurum-Kars Bölümü, Doğu Karadeniz Bölümü)
Küçükbaş Hayvancılık
Koyun, Kıl keçisi, Tiftik keçisi
Dericilik, Yün, Et, Süt
Doğu Anadolu’nun doğsu, İçAnadolu platoları
SAYFA 95/1’EKİETKİLİ
Aşğıaki tabloda ükemizde büübaşve küçübaşhayvancıığıetkileyen faktöler
verilerek bu faktölerden bir tanesi açılanmışı.Sizde diğr faktölerin etkisini
boşuklara yazıı.
Büübaşve KüçübaşHayvancıığıEtkileyen
Faktöler
Bu Faktöler HayvancıığıNası Etkiler?
Yer şkilleri
Büübaşhayvanlar hareket kabiliyeti düşü olduğ içn engebeli arazilerde
yetişezken, küçübaşhayvanlar öellikle keçler eğmli engebeli arazilerde daha kolay
yetişektedir.
İlim ve Bitki ötüüKışmevsiminin uzun ve soğk geçiğ yerlerde soğğ dayanılıtüler (uzun tülü
büü kuyruklu) yetişrken, sıaklıları yüsek olduğ yerlerde ince tülüve küçü
kuyruklu koyunlar yetişektedir.
Bitki ötüüü gü olduğ yerlerde daha fazla gelir getirdiğ içn büübaşhayvanlar
yetişirilirken, cıı otlaklarda küçübaşhayvanlar yetişirilir. Cıı otlaklar büübaşhayvanlar içn uygun değldir çükücıı otlar büübaşhayvanlar içn doyurucu ve
ağı yapıarıa uygun değldir.
Hayvan soylarıı ılahıIslah edilmişkütü ık hayvanlar ılah edilmemişhayvanlara göe çk daha fazla et ve
sü verimliğne sahiptir. Hayvancıığıgelişirmek içn verimliliğ yüsek hayvan tülerini
yaygılaşımak yerli ıklarıılah etmek gerekir.
Otlakları ılahıTükiye de mera hayvancıığıö plandadı. Otlaklarıı aşrıve yanlışotlatma
37
nedeniyle verimsizleşişir. Hayvancıığıgelişirmek için otlaklarııı ılah edilerek
iyileşirilmesi gerekir.
Yem üetiminin artıımasıİi beslenen hayvanlardan elde edilen üüler fazladı. Bunun içn ucuz ve bol yem
üetimi sağanısa hayvancıı olumlu yöde gelişe göterecektir.
Üeticiye teşik verilmesi
Hayvancııla uğaşcaklara verilecek uzun va**** ve düşü faizli krediler hayvancıığıyaygılaşıarak gelişesini sağayacaktı.
Pazarlama
Hayvancııtan elde edilen üüler değri üerinde satıısa faaliyet gelişr. Üetilen
üüler maliyetinin altıda satıısa faaliyet zarar ederek işetmeler kapanı, hayvancıı
geriler.
Ahı hayvancıığıı gelişirilmesi
Mera hayvancıığıı verimi ve getirisi düşütü. Daha çk üü içn ahı
hayvancıığıı gelişesi içn gerekli düenlemeler yapımalıı. Ahı hayvancıığıda
hayvanlar kontrol altıda olduğ içn üüler daha sağılıve çktur.
SAYFA 95/2’EKİETKİLİ
SORU-1-İek böekçliğnin yapıdığıilleri söleyiniz.
En çk Bilecik olmak üere, Bursa, Adapazarı Antalya, Diyarbakı, Balıesir, Ankara,
Eskişhir illerimizde yapımaktadı.
SORU-2-İek Böekçliğ üetiminde yılara göe meydana gelen değşmi inceleyerek
bu değşmin sebeplerini açılayıı.
İek böekçliğnden elde edilen doğl ipek çk pahalıı. Sanayide ipeğ benzen suni
iplik yapıınedeniyle doğl ipeğ olan talep azalmışbölece ipek böekçliğ gittikç
öemini kaybetmişir. Yani ipek böekçliğ suni ipek üetimi ile rekabet edememişir.
SAYFA 96/1’EKİETKİLİ
SORU-1-Arııığı Tükiye üerinde dağııda etkili olan faktöleri söleyiniz.
Bitki ötüütemel etkendir. Ççkli bitkilerin ve çm ağçarıı zengin olduğ yerler
arııığı gelişiğ yerlerdir. Arıııtan elde edilen balı kalitesi arıı beslendiğ bitki
ötüüe göe değşr. Bunun yanıda bazıyöelerde arazi tarıa uygun olmadığıiçn
arııı bir geçm kaynağıhalini almışı.
SORU-2-Arıkovanıve bal üetiminde meydana gelen değşm ile bu değşmin
sebeplerini tartışıı.
Ükemizde kovan sayııdüenli bir şkilde artmışı. Ama bal üetimindeki artışkovan
sayııa göe oldukç fazla bunun sebebi modern kovanlarda üetime geçşve iyi tü
arıarı yetişirilmesi ve modern arııığı gü geçikte gelişesidir. Arııı faaliyeti
insanlara sunduğ imkanlar sayesinde her geçn gü daha da yaygılaşaktadı.
38
SAYFA 97’EKİETKİLİ
Sığı:10 milyon civarıdaki üetimiyle fazla değşm götermemektedir. Miktarııkoruyan tek hayvancıı koludur. Getirisinin çk oluş varlığııkorumasıısağamışı.
Öellikle ahı hayvancıığıda sığı yetişirilmesi öemini korumasıısağamışı.
Koyun:1990’lara kadar süekli artışgötermişancak sonrasıda miktarısüekli
azalmaktadı. Otlakları verimsizleşesi, insanlara sunduğ gelir azlığıkoyun
yetişiriciliğni azaltmaktadı.
Keç:1950 lerden sonra miktarısüekli azalışgötermektedir. Öellikle ormanlı
sahalarda yetişn keçler, ormanlara zarar vermesinden dolayıormanlı alanlarda
yetişirilmesi yasaklanıca sayııda öemli düşüşer olmuşur.
Diğrleri: 1950 lerden sonra miktarısüekli azalmaktadı. Daha çk güüden
yararlanıan hayvanlardı. Tarıda ve ulaşıda makine kullanııbu hayvanlara verilen
öemi azaltmışve sayıarıgittikç düşüşü
SAYFA 98’EKİETKİLİ
SAYFA 99’AKİETKİLİ
Maden kaynaklarıbakııdan zengin ükeler, ekonomik kalkıma içn büü avantaja
sahiptirler. Madenler ükelerin hammadde ihtiyacııdaha ucuz ve kolay karşıama
yanıda çk sayıa insana işimkanıvermesi ile de büü katkıar sağar. Her yerdeki
maden ekonomik olarak işetmeye açıamaz. Öellikle ulaşı kolaylığıve büü
miktarda enerji yanıda teknik imkanları da olmasıgerekir. Çıarıan maddenler imalat
sanayinin gelişesini sağar. Bölece üke ekonomik olarak büüeye başar. İşetmeye
açıan madenler büü oranda göçalarak kıa zamanda büüerek büü bir şhir
halini alabilir. Batman bu durumun en güel öneğdir.
SAYFA 100’EKİETKİLİ
TÜKİE MADEN HARİASININ DEĞRLENDİİMESİ1-Tükiye’de madenlerin yoğnlaşığıyerler: Ege Bögesi, Güey Marmara Böüü
YukarıFıat Böüü Doğ Karadeniz Böüü2-Tükiye de en yaygı madenler: Manganez, Bakı, Linyit, Krom, Demirdir.
Sebebi;
1-Ükemizin dağoluşmu hareketlerinden fazla etkilenmesi,
2-Dağoluşmu hareketleri sonucunda başalaşı ve volkanizma hareketlerine yaygı
olarak uğamasıı.
Sö gelimi demir, krom, çnko, bakı ve kurşn oluşmu bu tü yer hareketleri ile
ilgilidir.
39
3-Tükiye Maden haritasıile Fiziki harita karşıaşııdığıda; Marmara Bögesi, Ege
Bögesi, İçAnadolu, Güeydoğ Anadolu madenleri daha kolay işetilebilir.
Sebebi:Yer şkillerinin engebesiz oluş.Dağı ve engebeli arazilerdeki madenlerin
işetilmesi zordur. İşetme maliyeti çk yüsek olacağıdan ekonomik olmaz.
4-Pazara yakılı ve Ulaşı: Sanayi merkezlerine yakılı ve ulaşı kolaylığımadenlerin üetim maliyetini azaltacağıiçn; Marmara ve Ege bögelerindeki madenler
daha ekonomik olarak değrlendirilebilir.
SAYFA 103’EKİETKİLİ
GRAFİĞİ YORUMLANMASI
1- Grafikteki üçmadeninde çıarıma miktarlarıistikrarsıdı.
2- 1998 toplam çıarıı en fazla olduğ yıdı.
3- 2002 toplam çıarıı en az olduğ yıdı.
4- En çk çıarıan maden Demirdir.
5- En az çıarıan maden Kromdur.
6- Genel olarak üçmadeninde üetimi gittikç azalmaktadı.
SAYFA 107’DEKİETKİLİ
TÜKİE MADEN İRACAT VE İHALAT TABLOLARININ
KARŞLAŞIRILMASI
1-TaşKöüüİhalatı Tükiye TaşKöüüçıarııı içihtiyacıkarşıayamadığııgöterir.Yine üke iç kullanııı fazla olmasıithalatta etkilidir.
2-Bazımadenlerin ithal edilmemesinin sebebi: Kendi üetimimizin ihtiyacıııkarşıayabildiğni, ya da alımayan madenin Tükiyede kullanı alanıı olmadığııgöterir.
3-Linyitin az ihraçedilmesinin sebebi: Kalorisi düşü, kalitesiz olması
4-Bakıı hem ihraçhem de ithal üüüolması ihracatta ham bakı ö planda, ithalatta
bakıdan yapıan yarıişenmişüüler yer almaktadı. Bu durum bakıı hem ihracat
hem de ithalat üüüyapmaktadı.
TÜKİEDE MADENLER
MADEN:
gaz halindeki her tülümaddeye maden denir.
Yer kabuğnda bulunan insanlar içn ekonomik değr taşıan katısııveya
Anadolu’da Madenciliğn Tarihçsi
40
Yapıan arkeolojik çlışalar, Anadolu’da madenciliğn M.Ö7000 yılarıa kadar
uzandığııve buradaki uygarlıları gelişesinde öemli bir rol oynadığııortaya
koymuşur. Yer yüüü ilk yerleşlen karalarıdan biri olarak Anadolu’da, madene
dayalıyüsek uygarlılar kurulmuşur. Madeni çk öceleri tanıı kullanan Orta Asya
köenli Tükler, Anadolu’ya gelip yerleşikç madene dayalıuygarlı daha da
gelişişir.
Madenlerin Genel Öellikleri
Madenler, doğda ender olarak saf halde bulunur. Yer altıda “filiz” adıverilen
bileşmler halinde çıarıan ham madenler, işenerek ve yabancımaddelerden
ayılanarak (rafine edilerek) saf metal haline getirildikten sonra kullanıa sunulur.
Maden filizleri, tabakalar arasıda “damarlar” yada “yataklar” halinde bulunur.
Madenlerin İşetimesini Etkileyen Faktöler nelerdir
Madenlerin işetmeye açıabilmesi içn belli şrtlarıtaşıasıgerekir.
1-Tenö: Bunları başıda maden cevheri içndeki metal oranıı “bu orana tenor
denir.” Yüsek olmasıgelir. Bulunan ya da bulunacak olan maden Yatağıdaki maden;
Metal oranıbakııdan yeteri kadar zengin değlse,
o maden işetilemez.
2-Rezerv: İşetmeye açıacak yerdeki maden cevherinin Rezervi (yedeğ) yeterli
olmalıı. Yedeğ (rezervi) az ve çbuk bitebilecek durumdaysa, o maden işetmeye
açıamaz.
3-Ulaşı: Cevheri çıarma ve işenecek yere nakletme çk pahalıa mal oluyorsa, o
maden işetilemez.
4-Sermaye: Madenlerin aranması bulunan madenlerin çıarımasıve taşımasıgibi
çlışalar büü miktarda para gerektirir. Gerekli sermaye olmadan madenler
işetilemez. Güüüde gerikalmışükelerin madenlerini gelişişükelerin işetmesinin
temel nedeni sermayedir.
5-Teknik İkanlar : Madenlerin işetilmesi içn gerekli araçgereçer ile teknik
personeldir. Madencilik konusunda uzman insanlar olmadan bir maden işetilemez.
Tükiyenin Maden Zenginliğ konusu
Tükiye Düya da maden yataklarıbakııdan şnslıükeler arasıda yer alı. Düyada
üetilen 50′yi aşı maden çşdi içn yapıan değrlendirmede Tükiye, 29 çşt ile
Düyada ilk 10 üke arasıda yer almaktadı. Bunun başıa nedeni;
1-Ükemizin dağoluşmu hareketlerinden fazla etkilenmesi,
2-Dağoluşmu hareketleri sonucunda başalaşı ve volkanizma hareketlerine yaygı
olarak uğamasıı.
Sö gelimi demir, krom, çnko, bakı ve kurşn oluşmu bu tü yer hareketleri ile
ilgilidir. Fakat, bazımaden rezervlerimiz çk zengin değldir. Bu nedenle maden çşdi
bakııdan ilk sıalarda yer alan ükemiz, Düya maden pazarıdaki payıaçııdan
gerilerde bulunmaktadı. Bunun bir nedeni, Tükiye’nin yer yüüü ilk yerleşlen
karalarıdan biri olmasıve maden yataklarıı bir böüüü çk eskiden beri
işetilmesidir. Ayrıa Tükiye’nin bulunduğ arazi ,değşk jeolojik devirlerde oluşuşve çk sayıa yer hareketlerine uğamışı. Başa bir deyişe Tükiye’nin jeolojik yapııoldukç karmaşıtı. Bu durum maden yataklarıı çştliliğni sağarken; öe yandan
maden aranmasıda ve bulunan maden yataklarıı işetilmesinde çştli güçülere
neden olmaktadı.
Ükemizdeki maden rezervinin zengin olmamasıı temel nedeni ise Tükiye’nin
bulunduğ arazinin jeolojik yapııı zengin maden
yataklarıı oluşmuna elverişi yapıa olmamasıı.
Cumhuriyetten öceki döemde, maden üetiminin tamamıa yakııyabancışrketlerin
elindeydi. Cumhuriyetin ilk yılarıda madenlerimiz yabancıardan alıarak
41
millileşirilmişir. Atatük, milli sanayinin kurulmasıve gelişesinin maden arama ve
işetmeye sıısııa bağıolduğnu belirtmişve madenciliğ öel bir öem vermişir.
Çükügelişn milli sanayi artan ham madde ve enerji ihtiyacıı karşıanmasıancak
madenciliğn gelişirilmesi ve yeni enerji kaynaklarıı sağanmasılamükü olur.
Tükiye de Madencilik alanıda ilk sistemli ve genişöçüüaraşıma 1935 yııda
Maden Tetkik ve Arama Enstitüü(MTA) nü kurulmasıile başamışı. Bundan sonra
bir çk yeraltıkaynağıı işetmeye açımışı. Tükiye madenleri ile ilgili büü bir
kuruluşa Eti banktı. Cumhuriyet döeminde, bulunan madenlerin işetilmesi göevi Eti
bank’a verilmişir.
Bugü Tükiye’de madenciliğn öemi gittikç artmakta ve madenden faydalanma
yaygılaşaktadı. Madenciliğmizin gelişe yoluna girilmişir.
Tükiyede Başıa Madenler
DEMİ:
Demir, insan oğunun bildiğ en eski madenlerden biridir. Güüüde de ağı sanayinin
ana metali demirdir. Demirin çk genişbir alanıı olmasıona büü bir öem
kazanmışı
Yurdumuzun bir çk yerinde demir yataklarıolmakla birlikte bunları öemli bir
böüüişetilmeye elverişi değldir. Tükiye’de iki ana demir madeni havzasıbulunmaktadı. Bunlardan biri Sivas –Malatya arasıdadı. Bu böüü öemli
yataklarıDivriğ, Hekimhan ve Hasan çlebi’dedir. Demir –çlik sanayimizin
ihtiyacıı öemli bir böüüü yüsek verimli olan bu yataklar karşıar. Buradan
çıarıan ham cevher, demir yoluyla Samsun’a oradan da gemilerle Ereği’ye taşıı.
İinci havza, Kayseri’den Adana ve Kahraman Maraş’a uzanmaktadı. Bu böüü
öemli yataklarıda Mansurlu ve Karamadazı’dı. Bu iki havzanı dışıda; Bitlis,
Sakarya, Eskişhir ve Balıesir yöelerinde de demir cevheri yataklarıvardı.
Bakı:
İsanları çk eskiden beri bilip kullandığımadenlerden biride bakıdı. Güüüde,
elektronik ve elektroteknik sanayinde uçk, motor ve ev aletleri yapııbaşa olmak
üere bir çk sanayi dalıda yaygı olarak kullanıan bir madendir.
Ükemizde bakı yataklarıgenellikle çnko ve kurşn yataklarıile birlikte bulunur.
Bakı, Tükiye’nin bir çk yerinde bulunmakla birlikte, işetilen öemli yataklar iki
yöededir. bunlar; Murgul (Artvin) ile Küe (Kastamonu) dedir. Bakı yataklarıı en
yaygı olduğ böü, Dogu Karadeniz’dir. Murgul dışıda; maden kö (Rize), Köübaşı Lahanos, Asarcı (Giresun), Kutlular ve Alaca dağ(Trabzon) da da bakı
yataklarıvardı. Yurdumuzda bunlar dışıdaki bakı yatakları Koyu Hisar (Sivas) ile
Maden kö (Siirt) dedir. Maden (Elezı) deki bakı yatakları çk eskiden buyana
işetildiğ içn ekonomik değrini yitirmişve kapatımışı.
Tükiye’de çıarıan bakı, içtüetime yetmediğnden her yı, bir miktar bakı ithal
edilmektedir.
Krom:
Krom; sert, çk iyi cilalanabilen ve paslanmayan bir maden olduğ içn, madeni eşa
yapııda büü öem taşı. Bu maden, çliğn sertleşirilmesinde ve paslanmayıölemek içn çlik eşaları kaplanmasıda kullanıı.
Tükiye, 19. yüyıı başarıa kadar düya krom üetiminin yarııdan çğnu
gerçkleşiriyordu. Fakat Rusya federasyonu, Güey Afrika Hindistan ve Küa’da
yüsek nitelikli krom yataklarıı bulunmasıla Tükiye eski ütülüğüükaybetmişir.
Bununla birlikte yurdumuz, düyanı sayııkrom üeticileri arasıda yer almaya devam
etmektedir.
Tükiye’de krom yataklarıoldukç yaygı ve dağııtı. Öle ki yurdumuzda bilinen
krom yataklarıı sayıı700′ügeçektedir. Bu yatakları toplandığıana yöeler
42
şnlardı
•Guleman –Elazığ
•Fethiye –Köceğz –Denizli,
•Bursa –Eskişhir,
•Kop Dağı(Doğ Karadeniz),
•İkender –İlahiye –Kahraman Maraş
•Kayseri –Adana –İçl,
Ükemizde, ferro –krom tesislerinin yetersizliğ nedeniyle üetilen kromun öemli bir
böüüham olarak ihraçedilmektedir. Kromun kullanı alanıı yaygı oluş
nedeniyle Tükiye’de üetilen krom, dışpiyasada her zaman alııbulmaktadı. Son
yılarda krom üetimi süekli
artışgötermişir.
Boksit:
Boksit, alüinyumun ham maddesidir. Çk hafif olduğ içn uçk sanayide, otomobil,
ev eşası elektrik malzemesi yapııda kullanıı. Başıa boksit yatakları Seydişhir
(Konya), Akseki (Antalya), İlahiye (Gaziantep) ve Milas’tadı. Boksit yataklarıiçnde
en öemlisi Seydişhir’dekidir. Seydişhir alüinyum fabrikasıı ihtiyacııkarşıayan
yataklar, Suğa göüü batııdaki giden gelmez dağarıı eteklerindedir.
Alüinyumun elde edilmesi esnasıda, çk yüsek miktarda elektrik enerjisi tüetilir.
Bu nedenle elektrik enerjisinin ucuza mal edildiğ (Su güçüden elektrik elde edilen)
ükelerde, alüinyum sanayi daha çk gelişişir. Seydişhir alüinyum fabrikasıı
elektrik gereksiniminin karşıamak amacıile Oyma pıar Barajıve Hidro elektrik
Santrali yapımışı.
Bor Mineralleri:
Bor mineralleri, sanayide sayıı denecek kadar çk çştli işerde kullanımaktadı. Bor
minerallerinden elde edilen boraks ve asit borik; öellikle nüleer alanda, jet ve roket
yakıı sabun, deterjan, lehim, fotoğafçıı, tekstil boyaları cam elyafıve kağı
sanayinde kullanımaktadı. Bor mineralleri, düyanı sayııbir kaçükesinde bulunur.
Bunlar içnde yedekleriyle en zengin üke, Tükiye’dir. Ancak üetimin ve ihracatı
sıılıolmasınedeniyle bu maden, yurt ekonomisinde öemli bir yer tutmaktadı.
Başıa bor yatakları Küahya, Eskişhir ve Balıesir’dedir. Bor minerallerini işetmek
içn Bandıma ve Küahya Kıka’da tesisler kurulmuşur.
Küüt:
Küüt; kimya, lastik ve boya sanayinde, barut ve güre yapııda, zirai müadelede
kullanıı. Küüdü bağııta öemli bir yeri vardı. Asmaları ve sebzelerin
yapraklarıda üeyen bakteriler, küütlübileşklerle yok edilir.
Tükiye’de öemli küüt yataklarıKeç borlu (Isparta) dadı, Son yılarda, ekonomik
olmadığıiçn buradaki üetim durdurulmuşur.
Zıpara Taşı
Zıpara taşı hassa optik araçarı merceklerinin parlatımasıda, zıpara kağııve
öel çmento yapııda kullanıı. Taşarıve madenleri cilalamak içn de toz halindeki
zıpara taşıdan yararlanıı. Ayrıa zıpara, bileğ taşıolarak da kullanıı.
Başa Tire olmak üere İmir’in bir çk ilçsinde, Akç alan (Manisa) yöesinde, Söe,
Karacasu (Aydı) Yatağn, Milas civarıda ve Denizlinin Tavas ile Buldan ilçlerinde
zıpara taşıyataklarıvardı. Üetimin büü bir böüüihraçedilmektedir.
Barit:
Baritin kullanı alanıoldukç genişir. Boya, deri, kimya, şker, cam, kauçk
sanayilerinde ve ilaçyapııda kullanıı. Petrol aramalarıda da sondaj kuyularııve
duvarlarıısabitleşirmede çk iş yarar.
Tükiye, barit rezervlerinin zenginliğ bakııdan düyada ilk sıalarda yer alı.
43
Tükiye’deki üetimin büü bir böüü Alanya, Gazipaş (Antalya) ile Körübaşı–Dereli (Giresun) ve Beyşhir (Konya) yöelerindeki yataklardan sağanmaktadı.
Tuz:
Tuz, gülü ihtiyaçarı yanısıa; dericilik, konservecilik, zeytincilik ile kimya ve tekstil
sanayinde kullanımaktadı. Kara yollarıda kar ve buzla müadelede de tuzdan
yararlanıı.
Tükiye’nin tuz ihtiyacı Denizlerden, gölerden, kaya ve kaynak tuzlarıdan
karşıanmaktadı.
Son 15 yıda, gö tuzlarıdaki tuz üetimi, hıla artarak 3 katıa çımışı. Şanda
ükemizdeki tuz üetiminin yaklaşı üçde ikisi gö tuzlarıdan elde edilmektedir.
Ükemizdeki en büü gö tuzlarıTuz göüde yer almaktadı. Bunun dışıda Konya –Karapıar ve Kayseri’de de gö tuzlarıbulunmaktadı.
Ükemizdeki deniz tuzlarıı en öemlisi İmir’deki cam altıtuzlasıı. Tükiye’nin
yılı tuz üetiminin dötte birinden fazlasııburasısağamaktadı. Ayrıa; İtanbul
(Tuzla) Edirne (Tekke gö) ve Adana (Akdeniz) tuzlarıdan da tuz elde edilmektedir.
Tükiye, kaya tuzu kaynaklarıbakııdan çk zengindir. Kaya tuzu yataklarıı
başıaları Çnkıı Kars, (Kağıman) Iğı (Tuzluca) Nevşhir (Gü şhir ve tuz kö)
Yozgat (Yerkö ve sekili) ve Erzurum (Oltu) illerindendir.
Yer altısularıı, tuz alanlarıdan geçrek kaynak şklinde ortaya çımasıla oluşn
kaynak tuzlarıda tuz üetiminde öemli yer tutar. Tükiye’de 40 civarıda kaynak
tuzlasıı tuz elde edilmektedir.
Diğr madenler:
Tükiye’de yukarıa açılanan başıa madenler dışıda çk sayıa maden
işetilmektedir. Manganez, antimon, civa, volfram, asbest, nikel, flürit, fosfat,
manyezit, kurşn ve çnko bunları başıalarıı
Kurşn ve cinko: Genelde bakı yataklarıile birlikte bulunur. Başıaları Ak dağmadeni (Yozgat), Cam ardı(Niğe), Koyulhisar (Sivas) Yenice (Çnakkale) ve
körüaşı(Trabzon)’ı dadı.
Antimon: Kurşnla karışııarak cephane ve batarya yapııda kullanıı. Yüsek
verimli antimon yatakları Niğe, Tokat ve Öemiş’tedir.
Civa: Akışan haldeki tek madendir. Eczacııta ve elektrik araçarıı
yapııda kullanıı. Tükiye’nin başıa civa yatakları İmir, Konya, Uşk, Niğe ve
Balıesir yöelerindedir. Ekonomik olmadılarıiçn üetimleri durdurulmuşur.
Volfram: Kaliteli çlik ve yüsek sıaklığ dayanılıboya yapııda, elektrik ve
elektronik sanayilerinde kullanıan çk öemli bir madendir. En öemli volfram
(Tungsten) yatağı Uludağ’dadı. Ekonomik değri olmadığıiçn, son 10 yıdı üetim
yapımamaktadı.
Amyant: (asbest) lif halindedir. Tıkıpamuk yada yü gibi eğilerek iplik haline
getirilebilir, kumaşbiçminde dokunabilir, döüerek keçleşirilebilir. Asbest bezi; firen
balatalarıda, debriyaj kaplamalarıda, ateş dayanılıelbise ve işeldivenleri ile sıak
malzeme taşıan bantları yapııda kullanıı. Erzincan ve Hayat’ta zengin asbest
yataklarıvardı.
Güüş: Küahya’daki Güüşköde üetilmektedir. Keban ve
Güüşane’deki yataklar, çk eskiden buyana işetildiğ içn ekonomik değrini
yitirmişve kapatımışı.
Nikel: Daha çk kaplamacııta (Nikelaj) kullanıan nikel cevherinin, en zengin
yataklarıManisa’dadı.
Flürit: Maden, cam, kimya, seramik ve optik sanayinde kullanıan flürit; daha çk
Karaman (Kışhir) Şfaatli (Yozgat) Ovacı (Küahya) ve Beyli kahıda (Eskişhir)
bulunmaktadı.
44
Fosfat: Mardin, Adıaman, Hatay, Bingö, Bitlis yöelerinde bulunan fosfat; öellikle
Suni güre yapııda çk gerekli bir ham maddedir. Manyezit: Yatakları Karaca öen
(Küahya) Mihallıçı (Eskişhir) ÇyıbağYunak (Konya) ve çyılı(Erzincan) da
bulunmaktadı.
Metalik Olmayan Maden
Yurdumuzda ayrıa metalik olmayan maden yataklarıda vardı. Bunları başıaları
mermer, kil, kaolin, kireçtaşı lüe taşıve oltu taşıı.
Mermer: Çğnlukla yapımalzemesi olarak kullanıı. Afyon, Bursa, Marmara adası
Bandıma ve Gemlik, kaliteli mermer yataklarıla ülüü. Bunlar dışıda, yurdumuzun
hemen her yerinde zengin mermer yataklarıvardı.
Kaolin: Arıkil olan kaolin; çni, porselen ve seramik yapııda ve elektrik yalıı
malzemesi olarak kullanıı.
Kil: Kilden çölek, tuğa vb. yapıı.
Lüe taşı Sü eşası ağılı, pipo vb. yapııda kullanıan lüe taşı en çk
Eskişhir’de çıarıı ve işenir.
Oltu taşı Erzurum’un Oltu ilçsinde çıarıan siyah renkli Oltu taşıdan, tespih başa
olmak üere, çştli takıve sü eşalarıyapıı.
Madenler etkinlik
ETKİLİ:1
Maden kaynaklarıbakııdan zengin ükeler, ekonomik kalkıma içn büü avantaja
sahiptirler. Madenler ükelerin hammadde ihtiyacııdaha ucuz ve kolay karşıama
yanıda çk sayıa insana işimkanıvermesi ile de büü katkıar sağar. Her yerdeki
maden ekonomik olarak işetmeye açıamaz. Öellikle ulaşı kolaylığıve büü
miktarda enerji yanıda teknik imkanları da olmasıgerekir. Çıarıan maddenler imalat
sanayiinin gelişesini sağar. Bölece üke okonomik olarak büüeye başar.
İşetmeye açıan madenler büü oranda göçalarak kıa zamanda büüerek büü bir
şhir halini alabilir. Batman bu durumun en güel öneğdir.
ETKİLİ:2
TÜKİE MADEN HARİASININ DEĞRLENDİİMESİ1-Tükiye’de madenlerin yoğnlaşığıyerler: Ege Bögesi, Güey Marmara Böüü
YukarıFıat Böüü Doğ Karadeniz Böüü2-Tükiye de en yaygı madenler: Manganez, Bakı, Linyit, Krom, Demirdir.
Sebebi;Tükiye’nin Orojenik (DağOluşmu) hareketleri sonucu başalaşı ve
volkanizma olaylarıa yaygı olarak uğamasıı.
3-Tükiye Maden haritasıile Fiziki harita karşıaşııdığıda; Marmara Bögesi, Ege
Bögesi, İçAnadolu, Güeydoğ Anadolu madenleri daha kolay işetilebilir. Sebebi:
yer şkillerinin engebesiz oluş. Dağı ve engebeli arazilerdeki madenlerin işetilmesi
zordur. İşetme maliyeti çk yüsek olacağıdan ekonomik olmaz.
4-Pazara yakılı ve Ulaşı: Sanayi merkezlerine yakılı ve ulaşı kolaylığımadenlerin üetim maliyetini azaltacağıiçn; Marmara ve Ege bögelerindeki madenler
daha ekonomik olarak değrlendirilebilir.
ETKİLİ:3
GRAFİ YORUMLANMASI
1- Grafikteki üçmadeninde çıarıma miktarlarıistikrarsıdı.
2- 1998 toplam çıarıı en fazla olduğ yıdı.
3- 2002 toplam çıarıı en az olduğ yıdı.
4- En çk çıarıan maden Demirdir.
5- En az çıarıan maden Kromdur.
6- Genel olarak üçmadeninde üetimi gittikç azalmaktadı.
ETKİLİ:4
45
TÜKİE MADEN İRACAT VE İHALAT TABLOLARININ
KARŞLAŞIRILMASI
1- TaşKöüüİhalatı Tükiye TaşKöüüçıarııı içihtiyacıkarşıayamadığııgöterir
2- Bazımadenlerin ithal edilmemesinin sebebi: Kendi üetimimizin ihtiyacıııkarşıayabildiğni, ya da alımayan madenin Tükiyede kullanı alanıı olmadığııgöterir.
3- Linyitin az ihraçedilmesinin sebebi: Kalorisi düşü, kalitesiz olması
4- Bakıı hem ihraçhem de ithal üüüolması ihracatta ham bakı ö planda, ithalatta
bakıdan yapıan yarıişenmişüüler yer almaktadı. Bu durum bakıı hem ihracat
hem de ithalat üüüyapmaktadı.
SAYFA 108’EKİETKİLİ
TÜKİE ENERJİKAYNAKLARI 2005 YILI ÜETİİVE TÜETİİTÜİ)
Kitabııda verilen Tükiye Enerji Üetim ve Tüetim tablolarıdan faydalanarak
aşğıaki sorularıcevaplandııı.
1-2005 yııüetim ve tüetime göe en fazla açı: DOĞLGAZ dadı.(Yaklaşı 27
kat)
2-Toplam üetim ve tüetim değrlerine göe açı en fazla 2005 yııı.(66 milyon ton
açı var)
3-Enerji ihtiyacııdaki değşm: süekli artmaktadı. Enerji kullanı alanlarıı
çğlmasıöellikle kentleşe ve sanayileşe, nüusun süekli ve hılıartmasıenerji
ihtiyacııda artımaktadı.
4-İraçettiğmiz enerji tüleri: Asfaltit, Linyit
5-1998 den öceki yılarda Rügar enerjisinin istatistiklerde yer almamasıı sebebi
üetiminin olmamasıı.
6-İhal ettiğmiz enerji tüleri: Taşköüü Linyit, Petrol, Doğlgaz
SAYFA 113’EKİETKİLİ
Tablodaki fabrikalar hangi şhirlere kurulmalıve nedenleri
FABRİALAR Kurmak İtediğniz Yer Hammadde Enerji İşGüüUlaşı Teknoloji
Pazar
Şker FabrikasıKayseri x x x x
Konserve FabrikasıBursa x x x
ZeytinyağıFabrikasıBalıesir x
Ayççğ YağıFabrikasıTekirdağx x
Çy FabrikasıRize x
Sigara FabrikasıManisa x x x
Demir-Çlik FabrikasıSivas x
Pamuklu Dokuma Fabrikasıİmir x x x x x x
YülüDokuma FabrikasıVan x x
Halıve Kilim FabrikasıGaziantep x x x
İekli Dokuma FabrikasıBursa x x x
Otomobil Fabrikasıİmit x x x x
Tersane İtanbul x x x x x
Çmento FabrikasıNevşhir
46
Cam FabrikasıSinop
Seramik FabrikasıBilecik
Kereste FabrikasıKastamonu
SAYFA 117’EKİETKİLİ
Tükiye Haritasıda işretli şhirlerde hangi sanayi kollarıgelişişir nedenleri.
Şhir Hangi Sanayi Faaliyetleri Neden
İtanbul Makine, gemi, cam, otomotiv, mobilya, gıa, giyim, tekstil, kimya, deri,
meşubat, yedek parç Ulaşı kolaylığı pazara yakılı, işüüvarlığı sermaye varlığıİmit Kağı, kimya, plastik, rafineri, otomotiv, mobilya Ulaşı, Pazar, sermaye
Bursa Tekstil, otomotiv, gıa, elektronik, lastik, kimya Hammadde, ulaşı, Pazar,
işüüİmir Tekstil, giyim, otomotiv, gıa, mobilya, dokuma, toprak ve çmento Hammadde,
enerji, ulaşı, Pazar, sermaye
Eskişhir Seramik, makine, yedekparç, şker, gıa, elektronik Hammadde, ulaşı
Zonguldak Metal, demir-çlik, toprak ve çmento Hammadde, enerji, ulaşı
Karabü Demir-çlik Enerji
Ankara Gıa, şker, çmento, mobilya, plastik, kimya, tekstil Ulaşı, Pazar, sermaye,
işüüKonya Gıa, şker, çmento, giyim, tekstil Hammadde, ulaşı, Pazar,
Kayseri Mobilya, şker, makine ekipmanı meşubat, gıa, giyim, kimya Hammadde,
ulaşı, işüü Pazar
Mersin Metal, tekstil, giyim, plastik, kimya, gıa Ulaşı, hammadde
Adana Tekstil, giyim, otomotiv, lastik, elektronik Hammadde, ulaşı, Pazar
İkenderun Demir-çlik Ulaşı
Samsun Sigara, metal, şker, giyim, makine ekipmanı toprak ve çmento Hammadde,
ulaşı, Pazar
Gaziantep Plastik, metal, tekstil, mobilya, Ulaşı, Pazar
Rize Çy, orman üüleri ve mobilya Hammadde
Erzurum Gıa, çmento, şker, deri Hammadde
ETKİLİ
1-Tükiye’de Sanayinin Gelişiğ Yerler
a. Marmara Bögesinde: İtanbul, İmit, Adapazarı Bursa
b. Ege Bögesinde: İmir, Denizli, Aydı, Manisa
c. İçAnadolu Bögesinde: Ankara, Eskişhir, Konya, Kayseri
d. Akdeniz Bögesinde: Adana, Mersin, Kahramanmaraş İkenderun
e. Güeydoğ Anadolu Bögesinde: Gaziantep
f. Karadeniz Bögesinde: Samsun, Zonguldak, Karabü
g. Doğ Anadolu Bögesinde: Erzurum, ElazığTükiye’de sanayinin gelişiğ yerlerde sanayinin gelişe nedenleri:
Nüusun Kalabalı olması Pazarlama kolaylığıve İşüütemin kolaylığıUlaşı Kolaylığı hammadde ve mamul maddelerin kolaylıla taşıabileceğ her tülütaşıa imkâlarıı varlığı
47
İlim şrtlarıı uygunluğ (öellikle kııbögelerdeki yoğnlaşada iklim şrtlarıı
uygunluğ öemli bir etkendir)
2- Tükiye’de en yaygı sanayi kolu:
Gıa Sanayi
Sebebi:
Hammaddesinin her yerde bol miktarda bulunmasıve insanları temel besin üüleri
olduğ içn gıa üülerine talebin fazla olması
Gıa sanayisinin kuruluşyeri genel olarak hammaddeye bağıı. Öneğn; et ve sü
üüleri üetim yerlerinde işenmeli, uzak mesafelere taşıı işenmesi üüde
bozumalara sebep olur.
3- Kııve İçBögelerin sanayi durumlarıı karşıaşııması
Kııbögeler sanayi faaliyetleri bakııdan daha zengindir. Kııbögeler sanayi
faaliyetleri içn daha uygun şrtlara sahiptirler. Öellikle ııan iklim şrtlarıve ulaşı
kolaylığıkııbögelerde sanayinin daha çk gelişesini sağamaktadı.
4- Şker Fabrikalarıı her yerde yaygı olmasıı sebebi:
Şker fabrikalarıı hammaddesi olan şkerpancarıı uzak mesafelere taşımasıı
ekonomik olmaması(yüte ağı, pahada hafif hammadde) nedeniyle, şker
fabrikalarıı şkerpancarıüetim yerlerinin yakılarıa yapımasııgerektirmişir. Bu
da her yerde şker fabrikasıı yaygı olarak kurulmasıısağamışı.
5- Orman üüleri sanayisinin orman olmayan yerlerde de kurulmasıı sebebi:
Orman üüleri hammaddesinin kolay taşıdığıiçn her yerde fabrikasıkurulabilir. İçbögelerde tüetim yerlerine yakılı nedeniyle kolaylıla gelişektedir.
SAYFA 118’DEKİETKİLİ
1-Tükiye’de Sanayinin Gelişiğ Yerler
a. Marmara Bögesinde: İtanbul, İmit, Adapazarı Bursa
b. Ege Bögesinde: İmir, Denizli, Aydı, Manisa
c. İçAnadolu Bögesinde: Ankara, Eskişhir, Konya, Kayseri
d. Akdeniz Bögesinde: Adana, Mersin, Kahramanmaraş İkenderun
e. Güeydoğ Anadolu Bögesinde: Gaziantep
f. Karadeniz Bögesinde: Samsun, Zonguldak, Karabü
g. Doğ Anadolu Bögesinde: Erzurum, ElazığTükiye’de sanayinin gelişiğ yerlerde sanayinin gelişe nedenleri:
Nüusun Kalabalı olması Pazarlama kolaylığıve İşüütemin kolaylığıUlaşı Kolaylığı hammadde ve mamul maddelerin kolaylıla taşıabileceğ her tülütaşıa imkâlarıı varlığı
İlim şrtlarıı uygunluğ (öellikle kııbögelerdeki yoğnlaşada iklim şrtlarıı
uygunluğ öemli bir etkendir)
48
2-Tükiye’de en yaygı sanayi kolu:
Gıa Sanayi
Sebebi:Hammaddesinin her yerde bol miktarda bulunmasıve insanları temel besin
üüleri olduğ içn gıa üülerine talebin fazla olması
Gıa sanayisinin kuruluşyeri genel olarak hammaddeye bağıı. Öneğn; et ve sü
üüleri üetim yerlerinde işenmeli, uzak mesafelere taşıı işenmesi üüde
bozumalara sebep olur.
3-Kııve İçBögelerin sanayi durumlarıı karşıaşııması
Kııbögeler sanayi faaliyetleri bakııdan daha zengindir. Kııbögeler sanayi
faaliyetleri içn daha uygun şrtlara sahiptirler. Öellikle ııan iklim şrtlarıve ulaşı
kolaylığıkııbögelerde sanayinin daha çk gelişesini sağamaktadı.
4- Şker Fabrikalarıı her yerde yaygı olmasıı sebebi:
Şker fabrikalarıı hammaddesi olan şkerpancarıı uzak mesafelere taşımasıı
ekonomik olmaması(yüte ağı, pahada hafif hammadde) nedeniyle, şker
fabrikalarıı şkerpancarıüetim yerlerinin yakılarıa yapımasııgerektirmişir. Bu
da her yerde şker fabrikasıı yaygı olarak kurulmasıısağamışı.
5-Orman üüleri sanayisinin orman olmayan yerlerde de kurulmasıı sebebi:
Orman üüleri hammaddesinin kolay taşıdığıiçn her yerde fabrikasıkurulabilir.İçbögelerde tüetim yerlerine yakılı nedeniyle kolaylıla gelişektedir.Çbuk bozulma
öelliğ yoktur taşımada dayanılıı.
SAYFA 120/1’DEKİETKİLİ
1-Doğ olaylarıne zaman afete döüşü?
Doğ olaylarıcan ve mal kaybıa yol açığınoktada doğl afet gurubuna girer. Afetin
ilk öelliğ doğl olması ikincisi can ve mal kaybıa neden olmasıbir diğri çk kıa
zamanda meydana gelmesi ve son olarak da başadıtan sonra insanlar tarafıdan
engellenememesidir.
Doğ olaylarıı afete döüşesinde etkili olan faktöler şnlardı:
1.Ükemizin jeolojik öellikleri
2.Ükemizin jeomorfolojik öellikleri
3.Ükemizin meteorolojik öellikleri
4.Göçalan yerleşelerin plansı kentleşesi
5.Tarıa elverişi dülülerin yerleşe ve sanayi alanlarıa döüşüümesi
6.Ekolojik dengenin bozulmasıı.
2-Sizce yurdumuza en çk zarar veren doğl afetler hangileridir?
Tükiye’deki doğl afetlerin yüde 61′ini deprem, yüde 15′ini heyelan, yüde
14′üüsel, yüde 5′ini kaya düşesi, yüde 4′üüyangı, yüde 1′ini çığoluşuruyor.
49
SAYFA 120/2’DEKİETKİLİ
1.Doğl afetlerden hangisi ya da hangileri yaşdığıı yer veya bögede meydana
gelmişir?
Tükiye’de göüen öemli doğl afetler ve nedenleri kıaca aşğıa çıartımışı.Kendi
yöenize uyarlayarak kullanabilirsiniz.
Tükiye’de göüen Doğl Afetler eprem, Heyelan, Sel ve Taşı, Yangı, ÇığDoğ Anadolu içn çığ,Karadeniz içn heyelan ,toprak kaymasıEge ve Akdeniz kııarıiçn orman yangılarıö plana çıar.
2.Yaşdığıı yerin hangi öellikleri bu afetlerin meydana gelmesinde etkili olmuşur?
Aşğıaki bilgileri kullanarak kendi bögenizde yaşnan doğl afetlerin sebepleri
hakkıda yorum yapabilirsiniz.
Doğl Afetlerin Sebepleri:
a)Deprem: Aktif fay hatlarıı bulunması Depremin şddeti fayı öelliğ ve
uzunluğna bağıı.
b)Heyelan: Yamaçdengesinin bozulması yamaçarda yapıan çlışalar, bitki
ötüüü tahrip edilmesi.
c)Sel ve Taşılar: Akarsu yatak kapasitesi üerinde yağışolması alt yapıyetersizliğ,
arazinin hatalıkullanıması bitki ötüüü tahrip edilmesi,
drenaj sisteminin yetersizliğ
d)Yangı: Aşıısıaklılar, şddetli kuraklı, yıdıı düşesi, şddetli rügâlar. İsan
kaynaklıolarak ( ihmal, dikkatsizlik, kaza, kası)
e)Çığ Bitki ötüüü olmaması kuvvetli eğm, çk kar yağışı arazi eğm dengesinin
bozulması insan faaliyetleri (ulaşı, dağıı, turizm vs.)
3.Bu afetlerin yakı çvrenize etkileri nası olmuşur?
Afetlerin Etkileri:
Afetlerin etkileri iki ana grupta toplanabilir. Maddi hasar, Manevi hasar.
Manevi hasar olarak; İsan kaybı Yaralanmalar, Moral bozukluğ, psikolojik sorunlar,
sakatlanmalar vs.
Maddi hasar olarak; Evlerin, yolları, havaalanlarıı, limanları, fabrikaları,
ormanları, Hayvanları, Tarısal alanları, Toprakları vb kaybedilmesi.
SAYFA 124’DEKİETKİLİ
50
1-Nüusumuzun büü çğnluğnun birinci derece deprem bögesi üerinde
yaşmasıı nedenleri ve sonuçarıhakkıda bilgi veriniz.
Deprem-Nüuslanma-Topraklar arasıdaki ilişi;
İsanlar içn en uygun toprakları % 70 i 1 ve 2. derece deprem sahalarıda yer
almaktadı. Bu nedenle nüusumuzun % 70 den fazlasıdeprem tehlikesinin en yüsek
olduğ 1. ve 2. deprem kuşklarıüerinde toplanmasıa neden olmuşur.
1. ve 2. derece en şddetli depremlerin meydana geldiğ yerler, verimli topraklar,
engebesiz dü araziler, zemin yapııgevşk dolgu alüiyal arazilerdir. Bu tü araziler
ise insanları yaş**** en uygun yerlerdir. Öneğn sanayi tesislerimizin % 90 ıbu tü
arazilerde kurulmuşur. Dolayııile deprem riski çk yüsek olan bu tü arazilerden
fazlaca yararlanma zorunluluğ vardı. Yapıacak tek şy depremle yaşmasııöğenmek, depreme uygun yapıaşayısağamaktı. Çükü“deprem ödümez, binalar
ödüü”
Bu bilgilerden sonuça ükemiz deprem kuşğıüerinde yer alan bir üke öelliğ
göterir yerleşelerde biraz daha yamaçbögeler tercih edilebilir öellikle deprem
kuşklarıüerindeki bögelerde konut yapılarıda ek ölemler alıarak depreme
dayanılıbinalar yapımalıı.Aksi sonuçarıı17 ağstos depreminde ükemiz
fazlasıla yaşmışı.
SAYFA 125’DEKİETKİLİ
1-Depremin dağıışöellikleri hakkıda fikir yüüüü.
Tükiye deprem haritasıincelendiğnde Tükiye’nin büü bir böüüde şddetli
depremlerin olduğ göümektedir.
Öellikle Kuzey Anadolu Fay Kuşğı BatıAnadolu Fay Kuşğı Doğ Anadolu Fay
Kuşğıve yakı çvresinde büü depremler olmuşur.Dağıışöellikleri ükemizin
üerinde bulunduğ Alp Himalaya Kırı dağkuşğıüerinde yer alan dağar boyunca
paralellik göterir.Karadeniz ve Toros dağarıve bu dağarı karşıaşa alanıDoğ
Anadolu bögesi.Gençyapıaki araziler tam olarak oturmamışöellikle olan yerler
depreme açı yerlerdir.Ükemiz oluşmu ağılılıolarak 3 ve 4 jeolojik zamanda
gerçkleşiğ içn gençoluşmlu bir yapıağılı kazanı.
2-Harita 2 den faydalanarak deprem bögelerinin yüey şkilleri ile ilişilendiriniz.
Fay hatlarıdağar ile çöütüalanlarıı kesişiğ yerlerden geçektedir. Dolayııile
dağarı uzanışıile fayları uzanışıparalellik götermektedir. Tükiye’deki Dağar ile
fay hatlarıgenel olarak doğ-batıuzanışıı.
Tükiye’nin 1.derece aktif faylarıKuzey Anadolu Dağarı BatıAnadolu Dağarıve
Güeydoğ Toros dağarıa paralel uzanmaktadı.
3-Ükemizin her yerinde aynıbüülüte ve sılıta depremler meydana gelmemesinin
nedenlerini söleyiniz.
51
Her bögenin jeolojik yapııaynıdeğldir.Bazıbögeler daha oturmuşbazıbögeler daha
gençyapıadı.Yine fayları tüüve fayları uzunluğ her yerde farklışddette deprem
üetmektedir.
SAYFA 129’DEKİETKİLİ
1-Kitabııdaki haritadan ve atlaslarııdan ,Tükiye Bitki ÖtüüHaritasıdan
faydalanarak ormanları yoğn ,yangıları az olduğ yerleri tespit ediniz.Sebeplerini
yazıı.
Ormanları yoğn, yangıları az olduğ yerler:
Tükiye’nin Kuzey kııarı Karadeniz bögesi, öellikle doğ ve batıKaradeniz
böüleri ile Marmara bögesinde Yıdı dağarıı kuzey yamaçarıKuzeydoğ
Anadolu; Kars ve Ardahan çvresi
Tükiye’de Orman yangılarıı az olduğ yerlerde yangı azlığıı sebepleri:
Buralarda yaz kuraklığıı olmaması sıaklıları fazla yüselmemesi, ağçarı ve
orman altıotlarıı süekli yeşl yanmaya dirençi olması Havanı genelikle nemli ve
yağışıolmasıyangılara karşıdirençi olmasıısağamaktadı.
Orman yangılarıbakııdan hassas olan koruma alanları2-Kitabııdaki grafikten hareketle 1937’den 2000 yııa kadar meydana gelen yangı
adedi ve yangıdan etkilenen alan arasıda nası bir değşm gömektesiniz. Bu
değşmin sebeplerini belirtiniz.
Orman Yangıları1937-200 yılarıarasıdağıışgrafiğ
1937-2000 Arasıorman yangı sayııve yanan alan ilişisi:
1937-2000 yılarıarasıdaki orman yangılarısayııile yangı alanlarıarasıda
istikrarsı bir ilişi vardı. Yani bazıyılar az yangılarda daha fazla alan kaplayan
orman yanmışı.Eski döemlerde güüüdeki södüme teknolojisine sahip değldik
ş an içn yangı sayııartmışolsa bile mevcut teknoloji sonrasısödüme
işemlerindeki başrıyanan orman alanlarııazaltmışı.
Güüüe doğu orman yangılarısayııgenel olarak artmakta iken, yanan orman
alanıise azalmaktadı.
Nedeni: Orman yangılarııölemeye yöelik tedbirlerin etkili olmasıı.
Yangılarla müadelede teknolojik imkanlar ö plana çımışbuda yangı södümede
başrıısonuçar ortaya çıarmışı, yangı oluşmunu ölemede başrıılı vardı.
Yangılara karşıen iyi müadele yangıı oluşmunu ölemektir. Bu nedenle büü
insanlarıı yangıarı olmamasıiçn gerekli bilince ve davranış sahip olmalıı.
SAYFA 130’DEKİETKİLİ
1-Çığafetinin yaşndığışhirlerin dağıışarıve coğafi öellikleri arasıda nası bir
ilişi vardı?
52
Çığfelaketi olan yerlerin coğafi öellikleri:
Çığfelaketi öellikle yer şkillerinin dağı ve engebeli olduğ, çk eğmli yüeylerin
fazla olduğ yerler ile kar yağışıı çk olduğ yüsek yerlerde meydana gelmektedir.
Genel olarak buralarda bitki ötüüfakirdir.
Bu öellikler; en etkili çığfelaketi olan Tunceli, Bingö, Bitlis gibi Doğ Anadolu
Bögesinin doğ kesimlerinde etkili olmasıa sebep olmaktadı.
2-Çığfelaketinin yerleşm alanlarıa büü zarar vermesinde etkili olan faktöler
nelerdir.
ÇığFelaketinin Yerleşelere zarar vermesinin sebepleri:
1. Yerleşelerin dik yamaçarı eteklerinde kurulması
2. Eğmli yüeylerde yol açıması3. Yamaçardaki bitki ötüüü tahrip edilmesi
4. Yerleşeleri çığfelaketine karşıkoruyacak tedbirlerin alımaması3-Tükiye Fiziki Haritası’ndan faydalanarak çığriskinin az ve ya çk olduğ iki şhir
seçp bu durumun nedenlerini açılayıı.
Tükiye’de Çığfelaketinin en az en çk olacağıiki önek şhir:
En az: İmir, kar yağışıı olmaması eğmli yüeylerin azlığıEn Fazla: Hakkari, Eğmli yüeylerin çk olması kar yağışıı çk olmasıve uzun süe
yerde kalması
Burada değşk seçnekler verilebilir.Akdeniz Ege Kııillerinde az Doğ Anadolu
illerinde genel olarak fazladı.
SAYFA 131’DEKİETKİLİ
Aşğıa verilen kavramlarıyukarıaki kavram haritasıdaki boşuklara uygun şkilde
yerleşiriniz.
Jeolojik, uzunlukları yağış yer şkli, yatak, arazi, insan, iklim, bitki,
eğm, kayaç tabakaları uzanışıTÜKİE’DE EN ÇK YAŞNAN AFETLER VE NEDENLERİ1-Depremler
Jeolojik yapı
Faylar: FaylarıTüü Fayları Uzunluğ
2-Sel ve Taşılar
YağışMiktarıBitki Ötüü
53
Arazi KullanııJeomorfolojik öellikler: Yer Şkilleri, Eğm
Drenaj Öellikleri: Yatak öellikleri, Drenaj Sistemi
3- Küle Hareketleri
KayaçTüüTabakaları UzanışıSuya Doygunluk
Arazi Kullanıı Yanlışyerleşmlerin etkisi, Yol tüel körüyapıı Maden ocağıaça
Jeomorfolojik öellikler: Eğm, Yer Şkli
4- Orman YangılarıTükiye’nin Matematik Konumu
İsan FaktöüJeomorfolojik öellikler: Engebe, Eğm, Toprak öellikleri
İlim Öellikleri: Sıaklı, Nem, Basıç Rügarlar
5- ÇığBitki ötüü Sılığı Tüüİlim Öellikleri: Sıaklı, YağışJeomorfolojik Öellikler: Eğm, Yer Şkli
SAYFA 132’DEKİETKİLİ
Afet TüüTÜKİE’Nİ COĞAFİÖELLİLERİYüey Şk. İlim Bitki Öt. Jeolojik YapıArazi Kul.
Deprem Fay Hatları Aktif ve Uzun faylar
Sel
Eğmli arazinin çkluğ Fazla yağışKar erimeleri Bitki ötüüü tahribi Akarsu
yataklarıı su akışııengelleyecek şkilde kullanııTaşı Eğmli arazi Faz yağış Kar erimeleri Bitki ötüüü tahribi Akarsu yataklarıı
su akışııengelleyecek şkilde kullanııKüle Hareketleri Eğmli arazi Bol yağışBitki ötüüü tahribi Geçrgen arazi yapııYamaçkazıarıÇığDağı ve engebeli arazi Kar yağışıı yoğn olduğ yerler Orman ve bitki
ötüüden yoksun yerler Titreşm yaratan faaliyetler
Orman YangılarıDağı ve engebeli arazi Çk yüsek sıak ve Kuraklı, Şddetli
Rügarlar, Yıdıı düşesi Yanmaya uygun kuru bitkiler Piknik, enerji nakil hatları
anı yakıı tarla aça
SAYFA 134’DEKİETKİLİ
TÜKİE’DE COĞAFİÖELLİLERE GÖE BÖGE ÖNEKLERİFİİİCOĞAFYA ÖELLİLERİE GÖE BÖGELER
54
A-Yeryüüşkillerine göe bögeler:
a)Dağı bögeler
1-Karadeniz dağı bögesi
2-Toros dağarıbögesi
3-BatıAnadolu dağarıbögesi
4-Doğ Anadolu dağarıbögesi
5-Güeydoğ Anadolu dağarıbögesi
b)Dülü (ovalı) bögeler
1-Adana (Çkurova) bögesi
2-Büü Menderes Ovasıbögesi
3-Bursa ovasıbögesi
4-Harran ovasıbögesi
5-Bafra ovasıbögesi
B-İlim tipine göe bögeler
1-Karadeniz iklim bögesi
2-Akdeniz iklim bögesi
3-Karasal iklim bögesi
C-Bitki ötüüe göe bögeler
1-Orman bitki ötüübögesi
2-Maki bitki ötüübögesi
3-Bozkı bitki ötüübögesi
4-Çyı bitki ötüübögesi
SAYFA 135’DEKİETKİLİ
BEŞRİCOĞAFYA ÖELLİLERİE GÖE BöGELER
A-Nüus yoğnluğna göe bögeler
55
a)Yoğn Nüuslu Bögeler:
1-İtanbul-İmit çvresi
2-İmir çvresi
3-Ankara çvresi
4-Adana-Hatay çvresi
5-Zonguldak çvresi
b)Seyrek Nüuslu Bögeler:
1-Hakkari ve çvresi
2-Tunceli ve çvresi
3-Tuz göüçvresi
4-Menteş yöesi çvresi
5-Güüşane çvresi
6-Taşli platosu çvresi
B-Yerleşm öelliklerine göe bögeler
a)Kentsel Bögeler:
1-İmir ve çvresi
2-Antalya ve çvresi
3-İtanbul ve çvresi
4-Ankara ve çvresi
5-Bursa ve çvresi
b)Kısal Bögeler:
1-Giresun ve çvresi
2-Rize ve çvresi
3-Hakkari ve çvresi
4-Nevşhir ve çvresi
56
5-Kars ve çvresi
SAYFA 136’DEKİETKİLİ
C-Ekonomik öelliklerine göe bögeler
a)Tarı Bögesi:
1-Konya-Aksaray ve çvresi
2-Şnlırfa ve çvresi
3-Edirne ve çvresi
4-Tokat ve çvresi
5-Isparta ve çvresi
b)Sanayi Bögesi:
1-İtanbul-İmit ve çvresi
2-İmir çvresi
3-Adana-Mersin-İkenderun çvresi
4-Ankara-Eskişhir çvresi
5-Kayseri çvresi
c)Maden Bögesi:
1-Zonguldak ve çvresi
2-Batman ve çvresi
3-Seydişhir ve çvresi
4-Divriğ ve çvresi
5-Murgul ve çvresi
d)Serbest Ticaret Bögesi:
1-Mersin Limanı2-İtanbul Ticaret bögesi
57
3-Antalya Serbest Ticaret Bögesi
4-İmir Serbest Ticaret Bögesi
5-Kayseri Serbest Ticaret Bögesi
e)Turizm Bögesi:
1-Antalya ve çvresi
2-Muğa ve çvresi
3-Nevşhir ve çvresi
4-İmir ve çvresi
5-İtanbul ve çvresi
D-Karma Bögeler
a)Tarı-Sanayi-Turizm Bögesi:
1-Adana-Mersin çvresi
2-Aydı-İmir-Manisa
3-Bursa-Balıesir
4-Kayseri-Nevşhir
5-Antalya
b) Maden-Sanayi bögesi
1-Zonguldak-Karabü çvresi
2-Divriğ çvresi
3-Seydişhir çvresi
4-Murgul çvresi
5-Batman çvresi
c)Ticaret-Turizm ve Tarı bögesi
1-İmir-Manisa çvresi
2-Aydı-Denizli çvresi
58
3-Mersin-Adana çvresi
4-Antalya çvresi
5- Kayseri-Nevşhir çvresi
SAYFA 142’DAKİETKİLİ
1-Tük Kütüüü YaşndığıBağısı Tük Devletleri ve haritası
Tükiye Cumhuriyeti
Kuzey Kırı Tük Cumhuriyeti
Azerbaycan
Tükmenistan
Öbekistan
Kazakistan
Kıgıistan
Tacikistan
2-Tüklerin yaşdığıbögelerde iklim şrtlarıve yer şkillerinin Tük Kütüüüerindeki Etkileri:
İLİ
Tük kütüüü ocağıOrta Asya’nı iklim şrtları Tük Kütüüe şkil veren en
öemli etkendir. Orta Asya’nı yarıkurak iklim şrtlarıve iklime bağıbozkı bitki
ötüü Tüklerde ana geçm kaynağıı küçübaşhayvancıı olmasıızorunlu
kımışı.Göçbe ve yarıgöçbe yaşm tarzıa bağıolarak Tük Kütüüdoğuşve
büü Düya’ya yayımışı.
İlimin etkilerine ait birkaçönek;
Sıak yerlerde ince giyisiler, soğk yerlerde kalıgiyisiler kullanıı.Yetişn üüleri ve
yemekleri belirler.Sıak bögelerdeki erkeklerin başııötüile ötmesiTüklerde
düğülerin iklim nedeniyle sonbaharda yapımasıOrta Asya kütüüde zeytinyağıve
pirinçolmamasıSU ÖELLİLERİBögede mevcut olan su şrtlarıbu bir akarsu gö olabilir o bögede yaşyan insanları
geçm kaynaklarıyaşm tarzlarıüerinde etkili olabilir tarısal faaliyetleri
destekleyebilir su kaynaklarıdeniz olarak düşüüüse böge halkıı kütüüde deniz
üüleri ö plana çıabilir yine denize kıııolan üke insanlarıı kişlik öelliklerinde
farklıöellikler ö plana çıabilir.
TOPRAK VE ARAZİYAPISI
Yerleşenin toplu veya dağıı olmasııarazi belirler.Bögedeki toprak , taşve
madenler el sanatıve takıarıetkiler(çni,güüşoltu).Dülüklerde hayvancıığı
gelişesine bağıolarak dokuma ve kilim üetiminin yaygı olmasıDağarı uzanışınedeniyle İçAnadolu ile kııardaki kütülerin birbirlerinden etkilenmemeleri.Yine
böge ekonomisi içn arazinin engebeli olduğ yerler ile dülü alanlar arasıda
farklıılar göüebilir.
59
3-Tüklerin Yaşdılarıböge bir ada olsaydıKütüel Öellikleri nası olurdu?
Tük Kütüü_imdiki kadar Düyan1n geni_ bir alan1na yay1lamazd1.
Etkile_im alan1 daha dar olurdu.
Tük Kütü zenginli i _imdiki kadar geni_ içrikli olmazd1.
öelliklerinde de i_iklikler ve daralma
Tük kütüüüolu_turan öf adetler,ekonomik faaliyetler,ya_amtarzlar1 ve di er
göüüdü
Tük kütüüüolu_turan ya_am tarzlar1 ve ekonomik
öelliklerinde deniz öellikleri ö plana çkard1.
SAYFA 143’DAKİETKİLİ
1-Kitabııdaki resimler Tük Kütüüile ilgili hangi düşüceleri çğışımaktadı.a)
Aile bağarıı güçüolmasıgenişyapııaile birlikteliğ ve yerleşk hayata geçş
uygunluk mimariye verilen öem.
b)Başa kütüler ile etkileşm,dostluk sohbet samimiyet,Tüklerin dostluğ verdiğ
öem.
c)Yaşm tarzıı ekonomik faaliyetlerimiz bozkı kütüüü ekonomik faaliyetlere
etkisi üerine kütüüüle ilgili bilgiler verir.
d)Tük kütüüü sanatsal zenginliğ,güelliğ bakışaçıı,sanatla ilişisi üerine bize
bilgiler verir.
e)Lale bizim kütüüüde kütüel zenginliğ,çştliliğ,estetiği temsil eder.Bir çk
alanda kütüüüü içnde yer alı.Bazen yaşm sevincimiz,bazen tarihi bir
döem,bazen kılarııı çyizlerinde bir motif ,bazende edebiyatta bir şirdir.
f)Orta Asya bozkı kütüüü en temel simgesidir at.Orta Asya yaşm kütüüiçrisinde atı ayrıbir öemi ve kalııığıvardı.Bozkı kütüüü olmazsa
olmazlarıdandı.
2-Bu simgelerin Tü Kütüüüen güel şkilde temsil etmesinin sebepleri;
Yaşm alanıve geçm kaynaklarıile yaşm biçmleri hakkıda en net bilgiler içrdiğ
içn
SAYFA 144’DAKİETKİLİ
ORTA ASYA’DAN GÖÇSoru1-Tükler Orta Asya'dan hangi nedenlere bağıgöçetmişerdir?
Topraklarıı tarıa elverişiz olması
Hayvanlar içn otlakları yetersiz olması
İlim koşllarıı değşesi nedeniyle kuraklı ve şddetli kışyaşnması
Tük boylarıve yabancıkavimlerle yapıan müadelelerdir.
60
Soru2-Tükler Orta Asya'da kalsalardıTük Kütüübu kadar genişalanlara yayıı
mıdı
Tük Kütüüçk zengin bir yapıa sahiptir.Bu zenginlik kölerini coğafyadan ve
tarihin derinliklerinden alı.Tükler Sibirya'dan Balkanlara Yemen'den Hindistan'a ,Çn'e
kadar çk genişbir coğafyaya yayımışbu coğafyada devletler kurmuşbir çk
uygarlığıetkilemişve etkilenerek tük kütüüüoluşurmuşur.
Sadece Orta Asya'da kalımışolsa idi bu kadar yoğn bir etki alanıolmayacak ve
etkilenmeyecekti.
Soru3-Tükler Orta Asya'da kalsalardıbugü ki Tük kütüüü öellikleri nası
olurdu.
Tükler Orta Asya'da kalmışolsaydıbu kadar genişbir potansiyel zenginliğ sahip
olamazdıÇüküsadece bulunduğ bögedeki coğafya şrtlarıdan etkilenecek kütü
öğlerini Orta Asya bögesindeki yaşm koşllarıbelirleyecek ve çk fazla diğr
kütülerden etkilenemeyecek daha dar kapsamlıbir kütüel yapııolacaktıOrta
Asya'da tarı koşllarıelverişiz olduğ içn tarı daha geri planda yapıabildiğ kadar
küçü başhayvancıığ dayalıbir kütü oluşcaktıDeniz etkisinden kapalıkalacak
giyim tarzlarıdan ,ekonomik faaliyetlerinde daha kıılıbir kütüel yapıa sahip
olacaklardı
SAYFA 145’DAKİETKİLİ
Soru-1 İek yolu güergahıla bağantııolarak Tük kütüünası etkilenmişir.
İek yolu da Tükler açııdan öemli bir yer tutmaktadı.Tüklerin temel geçm
kaynaklarıı hayvancıı ve kıılıimkanlarla tarı olduğ anlaşımışı. Ayrıa
dokumacıı ve madencilikte öemli bir yer tutmaktadı.Daha çk Tük kütüüde bu
faktöler etkili olacaktıAncak İek yolunun denetimi elde tutulduğ süece ticaret de
Tükler içn öemli bir geçm kaynağıolmuşur.Yine ticari faaliyetler sıasıda diğr
topluluklarla kütü alışeriş içrisinde bulunulmuşbuda güüü Tük kütüüü
ortaya çımasıda zenginleşesinde etkilidir.
Tüklerin yarıgöçbe yerleşm tarzıdan yerleşk hayata geçşeri ve yaşm tarzlarıı
da bu doğultuda belirlenmesinde ipek yolu etkili bir
faktödü.
Soru-2 İek yolu daha kuzeyden ve güeyden geçe Tük kütüüe etkisi nası olurdu?
İek Yolu güergahıdaha kuzeyden ve güeyden geçişolsaydıTükler ipek yolunun
ortaya çıardığızenginliklerden faydalanamayacak doğ batıkütüüarasıda ortaya
çıan kütüel etkileşmin içrisinde olamayacak göçbe hayata bağıhayvancıı
faaliyetleri etkisini koruyacaktı Bu etkileşmlerden uzak olan Tük Kütüüdaha sığve
dış kapalıbir öellik kazanacaktı
Soru-3 İek yolu hangi Tük cumhuriyetlerinden geçektedir.
İek yolu Çnden sonra DoğTükistan,Kıgıistan,Taci kistan,
Öbekistan,Tükmenistan,
61
Kazakistan üerinden Anadolu'ya ulaşaktadı.
SAYFA 146’DAKİETKİLİ
1.Yukarıa fotoğaflarda göüen Tüklerin yaptığımimari eserler, hangi ükelerde
bulunmaktadı? Bu ükelerin birbirleriyle coğafi sıılarıolup olmadığııtespit ediniz.
Tac Mahal: Hindistan
Şrdar Medresesi:Öbekistan
Mostar KörüüBosna Hersek
KavalalıMehmet Ali Paş Camii:Mıı
Selimiye Camii:Tükiye
SAYFA 147’DEKİETKİLİ
Tük KütüüüEtkileyen Faktöler
Komş medeniyetler
Bulunduğ coğafi konum
Yoğn olarak yapıan ekonomik faaliyetler (Tarı ve Hayvancıı)
Tüklerin kendilerine has karakter öellikleri
İlim ve Bitki ÖtüüYeryüüşkilleri
Bağısı yaşma düşücesi
SAYFA 148/1’DEKİETKİLİ
Konu ile ilgili ö bilgi:
TİARET: İi taraf arasıda bir değşm aracıöneğn para) vasıasıla yapıan mal ve
hizmet alışverişdir. Ticaretin insanlı tarihindeki ilk şkli takastı. Takas yötemi ile
mal ve hizmetler birbiri karşıığıda değştokuşedilir. Güüüde ise artı değşm
aracıolarak para kullanımaktadı.
Ticaret faaliyetlerinin en öemli üçelemanıı.
Ham madde :Sanayileşe içn temel koşllardan biridir. Makinelerde mamul maddeye
döüşbilen işenmemişmaddelerdir. Bu maddeler bitkisel ( pamuk , buğay .....vb) ,
hayvansal ( sü , et , yü.....vb ) ve madensel ( demir , bakı , krom .....vb ) köenli
olabilir.
Pazar: Üetilen üülerin tüetilebileceğ nüus potansiyeline sahip olan yer.Pazar
ticarette çk öemlidir . Ticaret faaliyetlerinin yoğnluk kazandığınoktalar aynızamanda öemli nüus potansiyeline sahip alanlardı.
Üetim: İalat, bir ham maddeyi işeyerek bir sanayi üüü bir mal üetme işemlerinin
büüüe denir. Üetim faaliyetlerinin yoğn olduğ alanlar aynızamanda yoğn
nüuslu alanlardı.
62
SAYFA 148/2’DEKİETKİLİ
ORMAN ÜÜLERİKONGO
DOĞLGAZ RUSYA-İAN
PETROL SUUDİARABİTAN-VENEZUELLA
TAŞÖÜÜRUSYA, Çİ
PAMUK Çİ, ÖBEKİTAN
YÜ AVUSTURALYA
ALTIN-GÜÜŞGÜEY AFRİA
BUĞAY Çİ , RUSYA
PİİÇÇİ
Bu rakamlar yılara göe farklıı göterebilir. Ancak yayıladığıı ükeler son
döemde bu üülerde ilk sıalarda yer alan ükelerdir.
SAYFA 149’DEKİETKİLİ
Kitabııda verilen haritada düyada öemli hammadde ,üetim,ve pazar alanlarıverilmektedir.
SORU-1-Kitabııdaki haritada düyadaki öemli ham madde, üetim ve Pazar alanlarıgöümektedir.Bu alanlar arasıda ticaretin nası gerçkleşiğni,ne tü ham madde ve
işenmişüülerin alıı satıdığııaraşııı.
Bu alanlar arasıda ticaret faaliyetleri daha çk işenmemişhammadde alııve işenmişsanayi üüüsatışışklinde gerçkleşr.Öellikle sanayi faaliyetleri gelişiş nüus
potansiyeli yüsek,sermaye birikimi olan teknolojik gelişmini tamamlamışbögeler
daha çk dışrdan işenmemiştarısal ve madensel hammadde alarak diğr bögelere
işenmişsanayi üüleri ve teknolojik üüler satar.
SORU-2-Bu alan ve bögelerin bazıarıı aynızamanda büü Pazar alanıolmalarıı
nedenlerini belirtiniz.
Bu alanları öellikle Amerika,Avrupa ve Uzakdoğ Asya bögelerinin öemli pazar
olmasıda nüusunun öellikle tüetici potansiyeli yüsek nüusun fazla olması,bögede sermaye birikiminin yüsek olmasıve teknolojik gelişeler ile sanayi
faaliyetlerinin yoğnluk kazanmasıa bağıolarak öemli bir ticaret merkezi olarak
ortaya çımalarıetkili olmuşur.
SORU-3-Kendinizi uluslar arasıticaret yapan bir şrket sahibi olarak düşüü harita ile
63
kitabııdaki tabloyu eşeşirerek kendi ticaret ağıııoluşurunuz.
Kişsel cevap vermeniz gereken bir soru…Aşğıaki açılamadan faydalanabilirsiniz.
Genel mantı olarak ticaret ağıAmerika-Avrupa -Uzakdoğ Asya arasıda öemli bir
pazar bögesi olarak yine daha geri kalmışplatformdaki Güey Amerika -Afrika
böülerinden ham madde ticareti şklinde gerçkleşirilebilir.
SAYFA 152/1’DEKİETKİLİ
Üke Böge AdıHammadde alanıÜetim alanıPazar alanıKuzey Amerika X X X
Japonya X X
Avrupa X X X
Çn X X X
Güeydoğ Asya X X X
Kuzey Afrika X
Orda Doğ X X
Nijerya X
İgiltere X
Brezilya X
SAYFA 150/2’DEKİETKİLİ
1-Üettiğnden fazla, üettiğnden az, üettiğ kadar tüeten üke yada bögeleri tespit
ediniz.
Üettiğnden fazla:Amerika,Uzakdoğ,Avrupa
Üettiğnden az: Orta Doğ,Bağısı Devletler Topluluğ ,Latin
Amerika,Afrika
Üettiğ kadar: AVUSTRALYA dı.
2-Farklıı olan böge yada ükelerde farklıığı nedenlerini tartışıı.
Bu farklıığı ortaya çımasıda öellikle üettiğnden çk tüetimin olduğ bögelerde
petrole dayalısanayinin gelişişolması gelişişik ve yoğn nüus öelliklerine bağıolarak tüetimin artmasıetkilidir.Bögeler arasıteknolojik şrtlarda da üetim
miktarıda farklıılara yol açbilir.Kaynak olmasıa rağen yeterli donanıa sahip
değlse bu üetim miktarııdüşüü.En belirleyici etken petrole dayalısanayi faaliyetleri
ve nüus öellikleri denilebilir.
SAYFA 152/3’DEKİETKİLİ
Sanayi üetim alanlarıı oluşasıda etkili olan faktöler içn:
Sermaye,iklim,ulaşı,teknoloji k olanaklar,pazar,konum öellikleri,hammadde
öellikleri(japonya hariç sölenilebilir.
Tarı üetim alanlarıı oluşasıda etkili olan faktöler:
İlim şrtları verimli topraklar,su kaynaklarıtarısal sanayiye yöelik hammadde
zenginliğ,gıa tüetiminin nüusa bağıolarak fazla ,bögelerin pazar bögelerine göe
konumu etkili olmuşur denilebilir.
SAYFA 155’DEKİETKİLİ
Üke Gelen turist sayııDüyadaki payı(%) Turizm Geliri Düyadaki PayıFransa 76 9,4 42,3 6,2
İpanya 55,6 6,9 47,9 7
ABD 49,4 6,1 81,7 12
64
Çn 46,8 5,8 29,3 4,3
İalya 36,5 4,5 35,4 5,2
İgiltere 30 3,7 30,4 4,4
Almanya 21,5 2,7 29,2 4,3
Tükiye 20,3 2,5 18,2 2,7
Avusturya 20 2,5 15,5 2,3
1-Akdeniz kıııdaki ükelerin düya turizmindeki yerini yorumlayıı.
Akdeniz kıııdaki ükelere bakıdığıda düya turizminde ö planda yer
almaktadı.Uygun iklim şrtlarıa sahip bir böge olmasıdeniz turizmini cazip kıııbir
etkide bulunur.Bulunduğ konum itibariyle öemli bir merkez noktasıoluşurur.Geçişen beri Akdeniz çvresinde kurulan uygarlılar kütüel turizmi
olumlu etkiler.Buradaki turizm faaliyetleri biraz mevsimsel öellik götermektedir.Yaz
aylarıda ağılı kazanı.
2-Tabloda belirtilen ükelerde,gelen turist sayııile ükelerin turizm gelirleri arasıdaki
ilişiyi yorumlayıı.
Gelen turist sayıarıher zaman içn yüsek turizm gelirini ifade etmeyebilir. Burada
dikkat edilmesi gereken nokta turizm faaliyetlerinin yı boyunca yayıabilmesi ve iyi bir
tesisleşe,daha fazla gelir getiren turizm kollarıı ö plana çımasıı.Çk turist ucuz
fiyat kalitesi düşü tesisler den ziyade yüsek kalite belirli bir fiyat standardıve gelir
getiren turizm kollarıı ö plana çıartımasıelde edilen kazancıarttıı.Önek golf
turizmi,yat turizmi,safari turları
3-Hangi ükede kiş başıa bıakıan döiz daha fazladı.
Rakamlar incelendiğnde gelen turist sayııa oranla elde edilen gelir olarak ABD ö
plana çımaktadı.ABD de turizm faaliyetlerin yı boyunca yapımasıve kalite
standartlarıı yüsek olmasıgelir getiren turizm kollarıı tercih edilmesi sebepler,
arasıda göterebilir.
SAYFA 168’DEKİETKİLİ
1-Japonya’da yıııdepremlerin fazla olmasıı nedenleri nelerdir.
Yerküe üerinde oluşn depremlerin büülüğüve neden olduklarızararlar gö öüe
alıdığıda iki ana deprem kuşğıen çk ilgi çken bögelerdir. Bunlardan biri Büü
Okyanusu çvreleyen ve öellikle Japonya üerinde etkili olan Pasifik Deprem Kuşğı(Yeryüüdeki depremlerin yaklaşı %81'i bu kuşkta meydana gelir.),
diğri ise Cebelitarı’tan Endonezya adalarıa uzanan ve Tükiye’nin de içnde
bulunduğ Akdeniz-Himalaya deprem kuşğıı (%17'si de bu kuşkta oluşr).Genel
olarak depremlerin, kabuğ oluşuran levhaları sıılarıda oluşuğ sölenebilir.
Buradan anlaşıacağıgibi Japonya’nı üerinde bulunduğ adalar aynızamanda
volkanik faaliyetlerin aktif olarak devam ettiğ sismik hareketlerin aktif olarak devam
ettiğ pasifik deprem kuşğıüerinde yer alan levhaları karşıaşa alanıı.
65
SAYFA 170’DEKİETKİLİ
1-Japonya'nı nüusu neden kııarda toplanmışı.
Japonya yüöçüüküçü ve içkesimleri engebeli olan bir üke olduğ içn , ada
devleti olduğ içn dışrıan ciddi derecede hammadde aldığıiçn öemli liman şhirler
kııarda kurulmuşur...
SAYFA 176’DEKİETKİLİ
TANIM-1
Sanayi Devrimi, Avrupa’da 18. ve 19. yüyılarda yeni buluşarı üetime uygulanmasıve buhar güüle çlışn makinaları makinalaşışendütriyi doğrması bu
gelişelerin de
Avrupa’daki sermaye birikimini arttımasıa denir.Üetimde insan ve hayvan güüyerine buhar güüile çlışn makineler kullanımış,üetimin şkli ve miktarıdeğşişir. Ev ve atöye tipi üetimden ,büü fabrikalarda ve büü miktarlarda
üetime geçlmişir.
TANIM -2
18. yüyıı ikinci yarııla 19. yüyıı ilk yılarıarasıda bir seri buluşn, enerji,
tekstil, demir, çlik ve ulaşıma üetimlerini etkilemek yoluyla İgiltere'nin üetim
karakterinde meydana getirdiğ yapıal değşedir.
Neden pek çk teknik icat İgiltere patentlidir.
Bilime ve eğtime verilen öem,İgiltere’deki ögü ortam,Sanayi devriminin
İgiltere’de ortaya çımasınedeniyle,bu konudaki bilgi birikiminin İgiltere’nin elinde
olmasıgibi sebepler göterilebilir.
SAYFA 178’DEKİETKİLİ
1.1769′da Arkwright (Arkvrayt) tarafıdan icat edilen su güüile işeyen pamuklu
dokuma makinesi
2.Buhar güüü makineleri çlışımak içn kullanıması
3.Sanayileşenin gerektirdiğ icatlar ve teknik buluşarı gerçkleşesi.
4.Ulaşıı gelişesi.
5.Bilime verilen öem ve bunu destekleyen ögülüçüortam.
6.Söügecilik.
7.Finans sektöüü gelişişolması8-Buhar köü ve demirin ortak kullanmıSizce sanayinin bu gü ulaşığıboyutlar hangi gelişirici faktölere dayanmaktadı.
1.Bilim ve teknolojiye verilen öem
2.İetişm ve bilgi paylaşııı kolaylaşası3.Hammadde ve Pazar alanlarıa ulaşıı kolaylaşası
4.Ticaretin gelişesi
66
İgiltere sahip olduğ deniz güüsayesinde coğafi keşfler sonrasıda doğl
kaynaklarıolan bir çk ükeyi söügeleşirmişir.Bu ükelerin doğl kaynaklarııöce
yelkenli gemilerle sonrasıda buharlıgemilerle kendi ükesine taşıışı.Bir ada devleti
olan İgiltere Avrupa ana karasıa oranla daha elverişi bir coğafi konuma
sahiptir.XIX. yüyı başarıda ana karada başamışolan Derebeylik
müadelesi,mezhep farkıhuzursuzluklarısavaşar gibi siyasi rahatsılılardan hiçetkilenmemişve siyasi istikrarııerken sağamışı.
İgiltere'nin Avrupa karasıa oranla daha ögü bir ortama sahip olmasıbirçk
bilim,sanat ve fikir adamıı bu ükeye yerleşesinde ve mesleğni ögüce
gerçkleşirmesinde etkili olmuşur.
SORUNUN MADDELEŞİİMİŞCEVABI:
1.Öemli bir deniz güüe sahip olması2.Söügecilik yapmaları3.Coğafi konumunun uygun olması4.Bilim ve sanata verilen öem
5.Devlet düeninin getirdiğ ögü ortam
6.Finans sektöüü gelişişolması7.Parlamento, kapitalizm ilkeleri doğultusunda içpiyasada ögü rekabeti
öleyici büü engelleri kaldımışolması8.Köü ve demir yöüden zengin yeraltıkaynaklarıa sahip olması
9.Sanayileşenin gerektirdiğ icatlar ve teknik buluşarı bu ükede
gerçkleşesi.
SAYFA 186’DEKİETKİLİ
1-Hollanda ve Hindistan’da yapıan tarı faaliyetlerini karşıaşııı ve çıarılarda
bulununuz.
Hollanda’da gelişiştarı(İtansif)Hindistan’da ise gerikalmıştarı (Ekstansif)tarı
öellikleri göüü.
Hollanda birim alandan mükü olduğnca yüsek verim elde eden modern tarı
metotlarııkullanan tarıda çlışn kiş sayııı az olduğ ancak tarısal gelirin
ekonomiye katkııı fazla olduğ bir yapıgöterir.
Hindistan’da ise birim alandan düşü verim elde edilen ilkel metotları kullanıdığıtarısal verimin iklimden etkilendiğ tarıda çlışn kiş sayııı fazla olduğ ve
tarısal üetimin ekonomiye katkııı az olduğ bir yapıgöterir.
Modern tarı metotlarıüke ihtiyaçarııkarşıamanı yanıda yüsek verim öelliğ ile
üke ekonomisine de ciddi katkısağar.Öellikle uygun tarı koşllarıı olmadıgerek
iklim gerekse tarı arazisi yeterliliğnin olmadığıgelişişükeler teknolojik imkanlarııda kullanarak modern tarı metotlarııuygular .Geri kalmıştarı öelliklerinde ana
hedef üke ihtiyaçarıısağamaktı.Uygun iklim ve yer şkilleri koşllarıolmasıa
rağen gelişişiğni sağayamayan yoğn nüuslu ükeler bu metotu uygular tarıda
çlışn kiş sayııfazladı.
2-Tarıı üke ekonomilerine etkisini karşıaşııı.
Hollanda’da tarıı üke ekonomisine katkııyüsektir.Genişarazi yapııa sahip
67
olmamasıa rağen modern tarı sonrasıelde ettiğ yüsek verim bu üülerin dışükelere satımasıüke ekonomisine ciddi katkısağar.Hollanda tarııölesine bir
etkinlik olarak değl ekonomik kazançsağayacağıbir konuma döüşümüşü.
Hindistan da ise tarıdan elde edilen gelirin üke ekonomisine katkııdüşütü.Daha
çk üke nüusunun ihtiyaçarııkarşıandığıbir sektö olarak ö plan çıar.Modern
metotlarıuygulayamamasıelindeki mevcut tarısal potansiyeli iyi
değrlendirememesine sebep olmaktadı.
SAYFA 194’DEKİETKİLİ
Aşğıaki tabloda keşfler ve icatlar verilmişir. Önekteki gibi bu keşf ve icatları
öemini arttıdığıdoğl kaynağıyazıı.
Keşf ve icatlar Öemi artan
Bitkiler kütü altıa alımasıile Tarı toprağıBuhar makinesinin icadıile Köü ve demirin
Dinamonun icadıile Akarsuları
Neolitikte hayvanları evcilleşirilmesi Meraları ,toprağı
Gemi yapııı yaygılaşasıOkyanus,deniz,ormanlar
Gezip göme isteğ ile Denizler,göler,plajlar,mağra lar,dağar,doğl güelliklerin
denilebilir…
SAYFA 195’DEKİETKİLİ
1.Doğl kaynakları farklıamaçarla kullanımasıı nedenleri söleyiniz:
Ükelerin gelişişik düeylerinin teknolojik imkanlarıı farklıolmasıÜkelerin o
doğl kaynağ ihtiyaçoranlarıı farklıolması,ükelerin sosyal ve kütüel
yapıarıükelerin gelenek ve göenekleri ile alışanlılarıbu kaynakları kullanııda
farklıılar oluşurur.
2.Doğl kaynakları öemi her üke içn aynımıı?
Her üke içn aynıdeğldir .İtiyaçduyulma derecesine göe farklıılar göterebilir.
SAYFA 201’DEKİETKİLİ
1.Kobe öneğnden hareketle kııalanlarıı doldurularak kullanımasıı fayda ve
zararlarııçvresel bakışaçııile sııta tartışıı.
Ciddi derecede arazi kazanıısö konusudur. Bu araziler yerleşe,ulaşı ve
ekonomik faaliyetler içn kullanıı.
Kııekosisteminin olumsuz etkilenmesine yol açr.Çvre de ve öellikle deniz
yaş**** geri döüemeyecek zararlar verir.Zengin balı alanlarıya da ekolojik
bakıdan değrli bataklılar ortadan kalkar.
2.Kobe'nin şhirsel gelişmi ile kııalanlarıı kullanııarasıdaki ilişiyi kitabııdaki
resimlerden faydalanarak tartışıı. ....
Nüusun büü bir kımıgüeyde Kobe Köfezi ile kuzeyde Rokko Dağarıarasıda
yaklaşı 2-4 km genişiğnde ve 30 km uzunluğndaki dar bir kıışridi üerinde
68
yaşmaktadı. Bu durum, denizden arazi kazanmayla ilgili olan "Dağan
Denize"projesinin uygulanmasıızorunlu kımışı .1980 yııda ise kııan biraz açıta
bir ada oluşurmak amacıla daha büü bir proje uygulanmaya başandı Şhrin
gerisinde yer alan Rokko Dağarıdan çıarıan taşve toprak kııa taşıarak gemiye
yülenmişve yaratımasıdüşüüen arazi, deniz seviyesinde belirinceye kadar Kobe
Köfezi'nin sularıa boşltımışı. Güüüde bu adaya ek olarak Rokko Adasıve
Kobe Köfezi'nin güeyinde uluslararasıuçşar içn yeni bir havalimanıinş edilmişir.
Yeni oluşn sahalarda 20 bin kişyi barıdıabilecek dükâ, park, okul vb. olanaklara
sahip yüsek binalar yer almaktadı. Projenin bir diğr etkisi de Rokko Dağarıda taşve toprak çıarıısonucu düleşirilmişalanlarda "Suma Yeni Şhri" adıla çk büü
yeni bir şhirsel mekâ oluşurulmasıı.
Sonuçolarak kııalanlarıı kullanı öellikleri şhirsel gelişmin yöüütayı
etmektedir.şhirsel gelişm deniz içerine doğu yapıanmaktadı.
SAYFA 202’DEKİETKİLİ
SORU-1- Kobe öneğne benzer uygulamalarıulusal ve uluslararasıperspektifte
araşııı. Benzerlik ve farklıılarııtartışıı. Ulaşığıı sonuçarısölüolarak ifade
ediniz.
Kobe öneğne benzer benzer çlışa yapan ükelerden biride HOLLANDA dı.Kobe
de arazinin aşııengebeli olmasısonucu denizden toprak kazanımaya
çlışıı.Hollanda’da ise üke yüöçüüküçü olduğ içn denizden toprak kazanıı
bu tü topraklara Polder denilir.
SORU-2- Yakı çvrenizde kıııdoldurulmuşdeniz, akarsu ya da gö alanlarıı olup
olmadığııaraşıarak bu alanları inceleme ve değrlendirmelerini yapıı.
Kııarııda bu tü çlışalara Karadeniz Bögesinde yol yapı çlışalarıda
göüebilir ükemizde çk yaygı değldir.
SORU-3- Kııalanlarıda yapıan kazıve dolgu çlışalarıı ükelerin gelişişik
düeyleri ile ilişilendirerek çıarılarda bulununuz.
Bu tü planlamalar ciddi planlama ,ekonomik güçve teknolojik alt yapıister geri kalmışükelerin teknolojik ve ekonomik yapıarıbu tü çlışalarıdestekleyecek güe sahip
değldir.Gelişişükeler öellikle yüöçüübakııdan küçü yada arazi engebeli
yapıa ise dü arazi miktarıdüşüse maddi yapıarıiyi olduğ içn bu tü çlışalara
girebilmektedirler.
69
Devamı Oku: Blogger Otomatik Devamını Oku ve Küçük Resim Eklentisi

Etiket: , , , , , . Site: Kitap Cevapları.

PAYLAŞIM HAKKINDA YORUM YAPMAYI UNUTMAYINIZ..?

-->Lütfen Emeğe Kaşılık Bir Yorum yapınız
-->Seçeneklerden Anonim'e Tıklayıp Yorum Yapabilirsiniz
--> Yorumlarınız İçin TEŞEKKÜR EDERİZ.